Oýun sanawy
UNESCO 15-nji dekabry türk diller maşgalasynyň Dünýä güni diýip ykrar etdi
05 Noý. 07:56UNESCO-nyň 43-nji Baş konferensiýasynyň Samarkandda geçirilen mejlisinde taryhy karara gol çekildi: 15-nji dekabr, türk diller maşgalasynyň Dünýä güni hökmünde ykrar edildi. Bu baýram her ýyl bellenip, türk dilli halklaryň dil, medeniýet we taryh birleşiginiň halkara derejesinde ykrar edilýändigini simwollanýar.
Bu ýatda galan günüň döredilmegi teklibi, Türkiýäniň Prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyň öňe sürendigi we halkara derejesinde giň goldaw alandygy habar berildi. UNESCO-daky Türkiýäniň hemişelik wekili Gülnur Aýbet bu kararyň guramanyň köp dilli dili, medeni baýlygy güýçlendirmäge we halklaryň arasynda aragatnaşygy ösdürmäge bolan islegini görkezýändigini belläp geçdi.
Inisiatiwanyň döredijileri Azerbaýjan, Gazagystan, Gyrgyzystan we Özbegistan boldy. Bu resminama 26 ýurt tarapyndan goldanyldy, şol sanda Türkmenistan.
Türk dillerinde 200 milliondan gowrak adam gürleýär we olary umumy taryhy we medeni gymmatlyklar birleşdirýär. Şu senäniň saýlanylmagy ýönekeý däl, bu, türk medeniýetiniň iň möhüm wakalaryndan biri bilen baglanyşyklydyr: 15-nji dekabrda 1893-nji ýylda danýaly alym Wylhelm Tomsen Orhon ýazgylaryny deshifirleýär.
Bu ýazgylaryň VIII asyra degişli bolmagy, türk dilleriniň umumy köklerini açyp görkezýän iň gadymy ýazmaça ýadygärlikleriň biri bolup, baý medeni mirasy ykrar etmegiň simwoly bolup durýar.
UNESCO-nyň 43-nji Baş konferensiýasynyň çäklerinde, 194 ýurdyň wekillerini jemleýän çäräniň dowamynda, türk dili maşgalasynyň Dünýä güni baradaky kararyň ykrar edilmegine bagyşlanan dabaraly çäre geçirildi. Oňa Azerbaýjan, Gazagystan, Gyrgyzystan, Türkiýe, Türkmenistan, Özbegistan we Wengriýanyň UNESCO-daky hemişelik wekilleri, şeýle-de alymlar we halkara guramalaryň wekilleri gatnaşdy. Çärä, türk medeniýeti we mirasy boýunça ilçi, şeýle-de “Turan” etno-folklor toparynyň çykyşlary bilen utgaşdy.
Bu möhüm waka, türk medeniýetiniň dünýä medeniýetine we ynsanperwer hyzmatdaşlyga goşan goşandynyň halkara derejesinde ykrar edilmeginiň aýdyň mysalydyr.
Şeýle hem okanyň
Özbegistanyň Senaty latyn ýazuwyna adamlaryň geçmegini göz öňünde tutýan täze elipbiý taslamasyny tassyklady
10 Sen. 16:31Özbegistanyň Parlamente degişli Senaty latyn ýazuwyna esaslanýan özbek elipbiýiniň gutarnykly görnüşini kabul etdi. Ýurtda ozal ulanylan 26 harpdan we 3 harp birikmesinden ybarat bolan ulgamyň deregine indi 28 harp we bir apostrof belgisi ulanylar. Täze kanun Özbegistanyň Prezidenti tarapyndan gol çekilenden soňra resmi taýdan güýje girer.
Bu dil özgertmesi umumy türki elipbiý standartyna ýakynlaşmak hem-de harplaryň ýazylyşyny ýeňilleşdirmek maksady bilen amala aşyrylyp, goşa harplaryň deregine «Ş», «Ç», «Ö» we «Ğ» ýaly ýörite simwollar girizildi. Şeýle hem «ng» harp birikmesi elipbiýden aýrylyp, onuň sesi gepleşik dilinde saklanyp galar. Senatyň bellemegine görä, bu ädim özbek diliniň sanly gurşawda we internet torunda giňden ulanylyşyny aňsatlaşdyrar.
Milli ýazuw ulgamyny kämilleşdirmek çäresi raýatlara hem-de döwlet edaralaryna oňat şertleri döretmek bilen tapgyrlaýyn amala aşyrylar. Resmi resminamalar, milli pul birligi hem-de okuw kitaplary haýallatman çalşyrylmazdan, adaty tertipde öz hereketini dowam eder. Raýatlaryň pasportlary we şahsy resminamalary bolsa möhleti tamamlanandan soň täzelener.
Ýatladyp geçsek, Özbegistanda latyn elipbiýine geçmek baradaky ilkinji kararmyza 1993-nji ýylda gol çekilipdi. Häzirki günde ýurtda kirill we latyn ýazuwlary bilelikde ulanylyp gelinýär. Täze tassyklanan reformanyň netijesinde umumy türki dünýäsiniň ýazuw standartlaryna doly geçmek üçin 33 ýyl töweregi wagt gerek boldy.
Şeýle hem okanyň
Blitz