Oýun sanawy

Gadymy müsür hatdatlary 3300 ýyl öň häzirki ýaly ştrihler bilen ýalňyşlaryny düzedipdirler

22 Mart. 10:44

Çeşme

Gadymy Müsüriň hatdatlarynyň we nakgaşlarynyň mundan 3300 ýyl ozal papiruslardaky ýalňyşlary düzetmek üçin häzirki zaman kanselýariýa ştrihine meňzeş ýörite madda ulanandyklary alymlar tarapyndan subut edildi. Kembrijdäki Fiswilliam muzeýiniň hünärmenleri bu täsin aýratynlygy «Gadymy Müsürde ýasaldy» atly sergä taýýarlyk görülýän pursatlarynda ýüze çykardylar. Bu açyş gadymy siwilizasiýanyň diňe bir sungatda däl, eýsem tehniki usullarda hem nähili ösendigini görkezýär.

Serginiň guramaçysy Helen Stradwik «Merhumlar kitabynyň» 3300 ýyllyk nusgasyny öwrenýän wagtynda, b.e. öňki XIII asyrda ýaşan Ramos atly hatdatyň we Upuaut hudaýynyň şekillendirilen sahypasynda adaty bolmadyk reňk gatlagyna üns berdi. Jikme-jik barlaglar şagalyň şekiliniň gyralarynda kalsit we hantitden ybarat bolan galyň ak maddanyň bardygyny ýüze çykardy. Bu madda häzirki wagtda ulanýan "korrektor" serişdelerimiziň gadymy nusgasy hökmünde hyzmat edipdir.

Stradwigiň düşündirişine görä, gadymy nakgaş bu ak maddany şekiliň gyralaryny üýtgetmek we ony has inçeltmek üçin ulanypdyr. Mikroskop arkaly geçirilen barlaglar ak tegmiliň papirusyň tebigy reňkine sazlanmagy üçin sary reňk bilen garylandygyny hem tassyklady. Bu bolsa gadymy ussatlaryň diňe bir ýalňyşy düzetmek bilen çäklenmän, eýsem düzetmäniň yzyny gizlemek üçin estetiki tärlere hem ýüz tutandyklaryny subut edýär.

«Merhumlar kitaby» ýazylan bu gymmatly papirus 1922-nji ýylda Sedmentdäki guburlaryň birinden tapylypdy. Ol biziň döwrümize çenli iň gowy saklanyp galan taryhy ýazgylaryň biri hasaplanýar we gadymy dünýäniň hatdatlyk senedi barada gymmatly maglumatlary berýär. Bu açyş häzirki zaman kanselýariýa gurallarynyň köpüsiniň aslynda müňlerçe ýyllyk taryhy tejribelere daýanýandygyny ýene bir gezek subut etdi.

















Özbegistanyň Senaty latyn ýazuwyna adamlaryň geçmegini göz öňünde tutýan täze elipbiý taslamasyny tassyklady

10 Sen. 16:31

Çeşme

Özbegistanyň Parlamente degişli Senaty latyn ýazuwyna esaslanýan özbek elipbiýiniň gutarnykly görnüşini kabul etdi. Ýurtda ozal ulanylan 26 harpdan we 3 harp birikmesinden ybarat bolan ulgamyň deregine indi 28 harp we bir apostrof belgisi ulanylar. Täze kanun Özbegistanyň Prezidenti tarapyndan gol çekilenden soňra resmi taýdan güýje girer.

Bu dil özgertmesi umumy türki elipbiý standartyna ýakynlaşmak hem-de harplaryň ýazylyşyny ýeňilleşdirmek maksady bilen amala aşyrylyp, goşa harplaryň deregine «Ş», «Ç», «Ö» we «Ğ» ýaly ýörite simwollar girizildi. Şeýle hem «ng» harp birikmesi elipbiýden aýrylyp, onuň sesi gepleşik dilinde saklanyp galar. Senatyň bellemegine görä, bu ädim özbek diliniň sanly gurşawda we internet torunda giňden ulanylyşyny aňsatlaşdyrar.

Milli ýazuw ulgamyny kämilleşdirmek çäresi raýatlara hem-de döwlet edaralaryna oňat şertleri döretmek bilen tapgyrlaýyn amala aşyrylar. Resmi resminamalar, milli pul birligi hem-de okuw kitaplary haýallatman çalşyrylmazdan, adaty tertipde öz hereketini dowam eder. Raýatlaryň pasportlary we şahsy resminamalary bolsa möhleti tamamlanandan soň täzelener.

Ýatladyp geçsek, Özbegistanda latyn elipbiýine geçmek baradaky ilkinji kararmyza 1993-nji ýylda gol çekilipdi. Häzirki günde ýurtda kirill we latyn ýazuwlary bilelikde ulanylyp gelinýär. Täze tassyklanan reformanyň netijesinde umumy türki dünýäsiniň ýazuw standartlaryna doly geçmek üçin 33 ýyl töweregi wagt gerek boldy.