Oýun sanawy

Manhattanyň ululygyndaky kometa halkara astronomlaryň ünsüni çekdi

25 Okt. 13:47

Çeşme

31/ATLAS atly kometa Manhattanyň ululygyna barabar bolup, takmynan 33 milliard tonna agramda, halkara astronomiki gözlegleriň merkezinde durýar. Garward uniwersitetiniň alymy Awi Löb-iň maglumatlaryna görä, bu obje öňki gözlenilen ulduzara bedenlerden has uly bolup, şular ýaly kometalaryň massasyndan azyndan müň esse köp.

Alym 31/ATLAS kometasynda birnäçe adaty däl aýratynlyklary belledi. Hususan-da, kometa antihuwus görkezýär — zarralaryň akymy Günä tarap ugrukdyrylýar, adatdaky kometalara ters gelýär. Şeýle hem, demirsiz nikel çykarylyşy hasaba alyndy, bu görnüşdeki kosmos objeleri üçin seýrek hadysa.

Kometa gravitasiýa däl tizlenme hem görkezýär we onuň ýolugşygy Gün sistemasynyň birnäçe planetalaryna, şol sanda Jupiter, Wenera we Mars bilen ýakynlaşmagy mümkin. NASA howp barada beýanat bermese-de, Halkara asteroid duýduryş ulgamy (IAWN) objekti gözegçilik astyna aldy. Gözegçilik 2025-nji ýylyň 27-nji noýabryndan 2026-njy ýylyň 27-nji ýanwaryna çenli dowam eder.

Awi Löb halkara jemgyýetini kometany üns bilen yzarlamaga we mümkin bolan garaşylmadyk hadysalara taýýarlykly bolmaga çagyrdy.

















Özbegistanyň Senaty latyn ýazuwyna adamlaryň geçmegini göz öňünde tutýan täze elipbiý taslamasyny tassyklady

10 Sen. 16:31

Çeşme

Özbegistanyň Parlamente degişli Senaty latyn ýazuwyna esaslanýan özbek elipbiýiniň gutarnykly görnüşini kabul etdi. Ýurtda ozal ulanylan 26 harpdan we 3 harp birikmesinden ybarat bolan ulgamyň deregine indi 28 harp we bir apostrof belgisi ulanylar. Täze kanun Özbegistanyň Prezidenti tarapyndan gol çekilenden soňra resmi taýdan güýje girer.

Bu dil özgertmesi umumy türki elipbiý standartyna ýakynlaşmak hem-de harplaryň ýazylyşyny ýeňilleşdirmek maksady bilen amala aşyrylyp, goşa harplaryň deregine «Ş», «Ç», «Ö» we «Ğ» ýaly ýörite simwollar girizildi. Şeýle hem «ng» harp birikmesi elipbiýden aýrylyp, onuň sesi gepleşik dilinde saklanyp galar. Senatyň bellemegine görä, bu ädim özbek diliniň sanly gurşawda we internet torunda giňden ulanylyşyny aňsatlaşdyrar.

Milli ýazuw ulgamyny kämilleşdirmek çäresi raýatlara hem-de döwlet edaralaryna oňat şertleri döretmek bilen tapgyrlaýyn amala aşyrylar. Resmi resminamalar, milli pul birligi hem-de okuw kitaplary haýallatman çalşyrylmazdan, adaty tertipde öz hereketini dowam eder. Raýatlaryň pasportlary we şahsy resminamalary bolsa möhleti tamamlanandan soň täzelener.

Ýatladyp geçsek, Özbegistanda latyn elipbiýine geçmek baradaky ilkinji kararmyza 1993-nji ýylda gol çekilipdi. Häzirki günde ýurtda kirill we latyn ýazuwlary bilelikde ulanylyp gelinýär. Täze tassyklanan reformanyň netijesinde umumy türki dünýäsiniň ýazuw standartlaryna doly geçmek üçin 33 ýyl töweregi wagt gerek boldy.