Şanlyurfanyň bereketli Harran meýdanynda ýerleşýän Daşdepeler ady bilen tanalýan giň arheologik taslama adamzat taryhynyň iň irki döwürleri baradaky düşünjämizi täzeçe beýan edýär.
On iki neolit ýadygärliginden ybarat bu toplum soňky ýyllarda tapylan otuzdan gowrak täze açyş bilen 12 müň ýyl öňki ýaşaýşy ýagtylandyryp, ylmy dünýäni geň galdyrdy.

Bu ýylyň iň täsirli tapyndylarynyň biri — Sayburçdan tapylan, agzy tikilen görnüşde şekillendirilen adam heýkeli. Alymlar muny gadymy jaýlanyş däpleri we dini düşünjeler bilen baglanyşdyrýarlar. ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasy sanawyna giren Göbeklitepe ýadygärliginde diwara birikdirilen adam figurasynyň ýüze çykarylmagy bolsa şol döwriň ussalarynyň ajaýyp sungat başarnygyny görkezýär.

Sefertepede tapylan ikitaraplaýyn ýüz relýefleri dürli oýma usullarynyň ulanylandygyny tassyklaýar. Gara serpentin daşyndan ýasalan, iki tarapyna adam ýüzi oýulan ýeke-täk monjuk bolsa şol döwrüň ýokary derejesindäki zergärçilik sungatyna şaýatlyk edýär.

---

ANATOLIÝA — IŇ IRKI DÖWÜRLERIŇ MEDENIÝET OJAGY

Türkiýäniň Medeniýet we syýahatçylyk ministri Mehmet Nuri Ersoýyň bellemegine görä, Daşdepeler sebiti geljekde “dünýäniň neolit paýtagty” hökmünde tanalmaga mynasyp bolup biler.
Alymlaryň aýdmagyna görä, 12 müň ýyl mundan ozal bu topraklarda güýçli gurluşa eýe, köp ilatly jemgyýetler ýaşapdyr. Bu maglumatlar adamzat taryhynyň başlangyjy baradaky öňki garaýyşlary düýpgöter üýtgedýär.

Göbeklidepe we Karahantepe diňe başlangyç. Olara goşmaça, Sayburç, Sefertepe, Harbetsuwan, Çakmaktepe, Ýenimahalle, Söwüt Tarlasy, Mendiktepe, Ýogunburç, Gürgençtepe we Aýanlar Höýük ýaly ençeme ýerler bu giň arheologik ulgamy emele getirip, tutuş bir döwriň syrlaryny açýar.

---

GEÇMIŞIŇ MİRASYNY GORAMAKDA ÄHLUMUMY HYZMATDAŞLYK

Taslamada 15 türk we 21 halkara ylmy merkezinden gelen jemi 219 alym gatnaşýar.
Göbeklidepe hem-de Garahantepe ýaly möhüm ýerlerde gadymy gurluşlaryň täzeden dikeldilişi dowam edýär. Şol bir wagtda ylmy barlaglar üçin döwrebap merkezler, laboratoriýalar we baryş-ýöriş infrastrukturalary gurulýar.

Taslama altynjy ýylyna girende, her bir täze açyş adamzadyň piramidalardan, Daşlardan we ýazuwly taryhdan müňlerçe ýyl öň hem çylşyrymly jemgyýetlere eýe bolandygyny görkezýär. Bu tapyndylar adam medeniýetiniň kökleriniň has gadymy we has täsirli bolandygyny ýatladýar.

---

DAŞDEPELER TAPYNDYLARY DÜNÝÄ ARENASYNDA

Rimde geçirilen “Göbeklidepe: Mukaddes Ýeriniň Syrly Dünýäsi” atly sergi alty aýyň dowamynda rekord derejede myhman kabul etdi.

2026-njy ýylda Berliniň James-Simon galereýasynda Daşdepeler we neolit durmuşy baradaky ýörite sergi açylar.

2026-njy ýylda Londonda, 2027-nji ýylda bolsa Tokioda degişli sergileri geçirmek boýunça gepleşikler dowam edýär.