Türkmenistanyň alymlary altmyş ýyldan gowrak wagt bäri dowam edip gelýän Derweze gaz kraterindäki ýangyny bes etmegiň netijeli ýoluny tapdylar. «Türkmengaz» döwlet konserniniň Tebigy gaz ylmy-barlag institutynyň hünärmenleri Merkezi Garagumda ýerleşýän bu sebitde ylmy taýdan esaslandyrylan täze çemeleşmäni hödürlediler.

Teklip edilýän usul täze guýynyň burawlanmagyny we ýerasty gaz akymlarynyň ugruny üýtgetmegi öz içine alýar. Iň öndürijiligi ýokary bolan gatlaklardan gazy işjeň çykarmak arkaly Türkmenistanyň alymlary kratere barýan gaz akymyny ep-esli derejede azaltmagy başardylar.

Geologik we gidrodinamik aýratynlyklary seljermek bilen, hünärmenler Çaljulba ýatagynda bahalandyrma guýusyny burawlamagy maslahat berdiler. Bu ädim gaz basyşyny peseltmäge we gözegçiliksiz çykýan gazyň mukdaryny azaltmaga mümkinçilik berdi.

«Garagumuň ýalkymy» diýlip atlandyrylýan Derweze krateri, takmynan, 60 metr diametrli we 20 metr çuňlukly bolup, gözleg guýusynyň ýykylmagy netijesinde emele geldi. Aşgabatdan 270 kilometre golaý aralykda ýerleşýän bu ýer Türkmenistanyň iň özboluşly adam eli bilen döredilen obýektleriniň biridir.

Ýangynyň uzak ýyllap dowam etmegi Zeagli–Derweze ýataklar toparynyň çylşyrymly gurluşy bilen baglanyşyklydyr. 200 metrden 950 metre çenli çuňlukda ýerleşýän köp sanly özara baglanyşykly gaz gatlaklary gaz akymynyň hemişe dowam etmegine şert döredýär.

Öň krateri doly gözegçilik astyna almak boýunça birnäçe synanyşyklar edilse-de, gaz dürli ugurlardan çykyp, bu çäreleriň netije bermezligine sebäp boldy. Häzirki wagtda bu sebitde Türkmenistanyň dokuz ýatagy senagat taýdan işlenýär, önümçilik 45 guýy arkaly alnyp barylýar.

Institutyň berýän maglumatlaryna görä, täze ylmy çözgüdiň durmuşa geçirilmegi atmosfera zyňylýan gözegçiliksiz gazy doly bes eder, ekologik täsirleri azaldar we Türkmenistanyň tebigy baýlyklarynyň has netijeli ulanylmagyny üpjün eder.