Oýun sanawy

Türkmenistanda gyşlaýan suw guşlarynyň sanawy: gündogar sebitlerde giň möçberli gözegçilik geçirildi

31 Ýan. 09:25

Çeşme

Türkmenistanyň gündogar sebitlerinde ýerleşýän suw howdanlarynda gyş paslynda mesgen tutýan guşlara degişli giň gerimli hasaba alyş işleri geçirildi. Häzirki wagtda Russiýa we Gazagystan tarapyndan göçüp gelen köp sanly guşlar Türkmenistanyň günorta-gündogar hem-de demirgazyk-günbatar sebitlerinde, şol sanda Amyderýa we Kelif döwlet tebigy goraghanalaryna degişli çäklerde gyşlamagyny dowam etdirýär.

Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak ministrliginiň berýän maglumatlaryna görä, gyşlaýan guşlaryň esasy bölegi dürli ölçegdäki suw howdanlarynda — kiçi köllerden başlap iri emeli we tebigy suw howdanlaryna çenli — ýerleşýär. Şeýle-de olaryň az sanly toparlaryna Amyderýa derýasynda, Garagum derýasynda, suwaryş kanallarynda hem-de oba hojalyk meýdanlarynda hem duş gelinýär.

Ýanwar aýynyň ikinji ongünlüginde alymlar tarapyndan Lebap welaýatynyň çägindäki Amyderýa, Garagum derýasy we Soltansanjar, Goşabulak, Seýdi, Ketdeşor, Ramanköl, Ýerajy hem-de Şorköl ýaly suw howdanlarynda göçüp gelýän we gyşlaýan suw guşlaryna toplumlaýyn monitoring geçirildi. Bu barlaglara alymlar A. Sadykow, Ý. Agryzkow hem-de «Diýar» žurnalynyň fotožurnalisti A. Taňrygulyýew gatnaşdy. Ylmy işleriň geçirilmegi BMG-niň Ösüş maksatnamasy bilen Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak ministrliginiň bilelikde durmuşa geçirýän taslamasynyň çäklerinde üpjün edildi.

Barlaglaryň dowamynda Amyderýanyň orta akymynda guşlaryň birnäçe ekologiýa toparlaryna degişli alty esasy görnüşiniň bardygy anyklandy. Olaryň hatarynda hemişelik ýaşaýan, möwsümleýin göçüp gelýän, gyşlaýan, tomusda peýda bolýan, diňe uçup geçýän hem-de seýrek ýagdaýlarda duş gelýän guşlar bar.

Amyderýa döwlet goraghanasynyň hünärmenleriniň köp ýyllaryň dowamynda geçiren ylmy gözegçilikleriniň netijesinde, Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizilen guşlaryň 21 görnüşiniň hasaba alnandygy mälim edildi. Olaryň arasynda gyrgyşekillileriň we laçynşekillileriň birnäçe seýrek görnüşleri bolup, bu guşlar Türkmenistanyň biodürlüligini gorap saklamak babatynda aýratyn ähmiýete eýedir.

Bu giň möçberli hasaba alyş işleri «Wetland International» halkara guramasynyň goldawy bilen geçirilýän Halkara gyşky suw guşlaryny hasaba almak maksatnamasynyň çäklerinde tutuş Türkmenistan boýunça amala aşyryldy.

















Öte gyzgyn çaý we kofe içmek gyzylödek düwnüginiň ýüze çykmak töwekgelçiligini ýokarlandyrýar

Bugün 09:10

Çeşme

Oksford uniwersitetiniň alymlarynyň 14 ýylyň dowamynda 1 milliona golaý adamyň maglumatlaryny seljerip geçiren barlaglaryna görä, örän gyzgyn çaýy we kofäni yzygiderli içmek gyzylödek düwnüginiň döremek töwekgelçiligini üç esse ýokarlandyryp biler. Düwnük keselini öwrenmek boýunça halkara agentligi tarapyndan 65℃ we ondan hem ýokary bolan içgiler örän gyzgyn diýlip klassifikasiýa edilýär. Günde alty we ondan köp çüýşeli şeýle içgileri kabul etmek gyzylödegiň tekiz öýjükli karsinomasynyň ýüze çykmak ähtimallygyny ep-esli artdyrýar.

Barlagyň awtorlarynyň biri, iýmit epidemiologiýasy boýunça hünärmen Keren Papýe adamlaryň köplenç içgileri 50–60°C temperaturada içýändigini we içgini içmek oňaýsyzlyk döredýän bolsa, onuň biraz sowamagyna garaşmalydygyny maslahat berýär. Şeýle hem ol gyzgyn içgilerden başga-da çilim çekmegiň, alkogol kabul etmegiň we semizligiň gyzylödek düwnüginiň esasy töwekgelçilik faktorlary bolmagynda galýandygyny ýatlatdy.