Oýun sanawy

Doglan aýyň adam saglygyna we ömrüň dowamlylygyna täsiri bar — alymlar subut etdiler

18 Sen. 09:38

Çeşme

Amerikaly alymlaryň geçiren köp ýyllyk gözleglerine görä, adamyň dünýä inen möwsümi onuň saglygyna we ýaşap bilýän ýyllarynyň sanyna täsir edip biler.

Gözlegleriň esasy netijeleri:

  • Güziň dowamynda doglan adamlar, beýleki möwsümde doglanlardan has uzak ýaşamaga mümkinçilik tapýarlar — tapawut 40% töweregi.
  • Gyşda doglan çagalar psihiki kesellere has ýykgyn edýän bolsalar-da, allergiýa we ýakyndan görmezlik ýaly ýagdaýlara az duçar bolýarlar.
  • Okuw ýylynyň başynda doglan çagalar, mekdepde üstünlik gazanmakda ýaş taýdan artykmaçlyga eýe.
  • Pozitiw psihologiýa hem möhümdir — optimist adamlar pessimistlere garanyňda uzak ýaşaýarlar.

Alymlar bu maglumatlaryň ykbaly kesgitlemek üçin däl-de, durmuşa täsir edýän faktorlary has gowy düşünmek üçin gerekdigini belleýärler.

















Türkmenistanyň döwlet tebigy goraghanalary manul pişigini öwrenmek boýunça bilelikdäki gözleg işlerini geçirdiler

Bugün 07:05

Çeşme

«Köpetdag», «Bathyz», «Köýtendag» we «Gaplaňgyr» döwlet tebigy goraghanalarynyň ylmy işgärleri Köpetdagyň beýik dag guşaklyklarynda täsin seýrek duş gelýän ýabany pişik bolan manuly gözlemek we gözegçilik etmek boýunça bilelikde giň göwrümli işleri geçirdiler. Bu barada «Türkmenistan» gazetinde habar berildi.

Manul 2024-nji ýylda çap edilen Türkmenistanyň Gyzyl kitabynyň 4-nji neşirinde «ýitip barýan görnüş», Tebigaty goramagyň halkara bileleşiginiň (IUCN) Gyzyl sanawynda bolsa «ýitmek howpuna ýakyn görnüş» derejesi bilen kesgitlendi. XIX asyryň ahyrlarynda we XX asyryň ortalarynda ýurdumyzyň daglyk bölgelerinde köp gabat gelen hem bolsa, soňky ýyllarda bu haýwan hakynda takyk maglumatlar örän azdy.

Ylmy işgärleriň 2018-nji ýyldan bäri geçirýän gözegçilikleriniň netijesinde manul pişigi Duşakerek dagynda, «Köpetdag» goraghanasynyň çäginde, Mürze dagynda, Daştoý deresinde, Uly Balkanda, golaýda bolsa Balkan welaýatynyň Daşky gurşawy goramak müdirligi bilen bilelikde geçirilen barlaglarda Kiçi Balkan dagynda fototuzaklaryň üsti bilen hasaba aldy.

Manul — gür tüýli, gysga aýakly, ýüzünde özboluşly gara zolaklary bolan kiçi göwrümli ýabany pişikdir. Beýleki pişik gurluşly haýwanlar bilen deňeşdirilende tizliginiň haýallygy sebäpli, ol öz awuny gemrijileriň hinleriniň hem-de gaýa jaýryklarynyň agzynda bukulyp awlaýar. Gizlenmek häsiýetiniň ýokarylygy sebäpli manul tebigatda örän seýrek duş gelýän we az öwrenilen görnüşleriň biri bolmagynda galýar.