Oýun sanawy


Hytaýda global ekologiýa taslamasynyň çäginde emeli tokaýlar has çalt ösýär
02 Iýul. 06:48Halkara ylmy barlaglaryň netijelerine görä, Hytaý Halk Respublikasynda döredilýän emeli tokaý zolaklary adaty tebigy tokaýlar bilen deňeşdirilende has ýokary tizlikde ösmegi we giňelmegi başardy. Bilermenler we alymlar bu ekologiýa hadisasyny tokaýlary gaýtadan dikeltmek boýunça durmuşa geçirilýän döwlet maksatnamalarynyň aýratynlyklary, şeýle-de planetanyň atmosferasyndaky uglerod dioksidiniň (kömürturşy gazynyň) konsentrasiýasynyň yzygiderli ýokarlanmagy bilen göni baglanyşdyrýarlar. Bu ýagdaý emeli ekilen baglaryň biosferadaky işjeňligini has-da artdyrýar.
Mälim bolşy ýaly, Hytaý hökümeti 1978-nji ýyldan bäri Gobi we Taklamakan çölleriniň giňelip, täze ýerleri basyp almagynyň öňüni almak maksady bilen, «Beýik Ýaşyl Diwar» atly dünýäniň iň iri ekologiýa taslamasyny durmuşa geçirip gelýär. Häzirki wagta çenli bu giň gerimli meýilnamanyň çäklerinde 66 milliard töweregi dürli agaç nahallary ekildi. Şeýle-de tassyklanan strategik maksatnama laýyklykda, XXI asyryň ortalaryna, ýagny 2050-nji ýyla çenli bu ýaşyl zolaklara goşmaça ýene 34 milliard düýp agaç ekmek göz öňünde tutulýar.
Pekin uniwersitetiniň görnükli alymy Ýuhan Lonyň ýolbaşçylyk etmeginde geçirilen täze ylmy barlagyň dowamynda hünärmenler emeli we tebigy tokaýlaryň ýaşyny, olaryň biologik görnüşleriniň düzümini hem-de dykyzlyk derejelerini düýpli deňeşdirdiler. Kosmosdan alnan ýokary takyklykly hemra maglumatlarynyň we radiolokasion suratlaryň seljermesi emeli usul bilen döredilen tokaýlarda ýaprak örtüginiň we ýaşyl biomassanyň tebigy zolaklardan 66% çalt artýandygyny aýdyň subut etdi.
Ekologiýa barlaglarynyň netijelerine görä, bu çalt ösüşiň iň esasy faktory ekilen agaçlaryň biologik taýdan ýaş we işjeň bolmagydyr. Mundan başga-da, taslamany durmuşa geçirýän hünärmenler ýaşyl zolaklary emele getirenlerinde sebitiň howa şertlerine uýgunlaşan hem-de tebigy taýdan çalt ösýän agaç görnüşlerine aýratyn artykmaçlyk berýärler. Ekilen her bir ýaş nahala yzygiderli we ylmy esasda degişli idegleriň edilmegi hem agaçlaryň has güýçli hem-de durnukly ösmegine uly amaly ýardam berýär.
Şol bir wagtda barlagyň awtorlary adaty tebigy tokaýlaryň emeli zolaklara garanyňda birneme haýal ösýändigini, ýöne olaryň daşky gurşawyň dürli durnuksyzlyklaryna we gurakçylyga uzak wagtlaýyn geljekde has çydamlydygyny aýratyn belleýärler. Alymlar bu gezekki alnan anyk ylmy netijeleriň we seljermeleriň dünýä ýüzünde tokaýlary dikeltmek baradaky halkara maksatnamalaryň netijeliligini ýokarlandyrmaga, şeýle-de global howa modellerini has-da kämilleşdirmäge uly goşant goşjakdygyna berk ynanýarlar.
Şeýle hem okanyň


Russiýanyň paýtagtynda iň uzak ýaşly ýaşaýjylaryň ýaş görkezijileri aýan edildi
10 Sen. 08:16Moskwa şäherinde häzirki wagtda iň uly ýaşly zenan ýaşaýjynyň 108 ýaşy, iň uly ýaşly erkek ýaşaýjynyň bolsa 105 ýaşy doldy. Bu barada şäheriň Zähmet we ilaty sosial taýdan goramak edarasyna salgylanmak bilen «Gazeta.ru» neşiri habar berýär.
Hünärmenleriň çaklamalaryna görä, Moskwada ortaça ömür dowamlylygy 2026-njy ýylda 80 ýaşdan gowrak bolar. Ýaşaýjylaryň ömür dowamlylygynyň mundan beýläk-de artmagy öňüni alyş lukmançylygynyň kämilleşmegi, emeli aň tilsimleriniň ornaşdyrylmagy hem-de şäher infrastrukturasynyň ösmegi bilen baglanyşdyrylýar.
Russiýa Federasiýasy boýunça ilatyň iň uzak ýaşaýan sebitleriniň sanawynda Inguşetiýa Respublikasy birinji orny eýeleýär. Şeýle hem ýokary görkezijili sebitleriň hataryna Dagystan, Moskwa şäheri, Kabardin-Balkar we Garaçaý-Çerkez respublikalary girdi.