Oýun sanawy

Hytaýda global ekologiýa taslamasynyň çäginde emeli tokaýlar has çalt ösýär

02 Iýul. 06:48

Çeşme

Halkara ylmy barlaglaryň netijelerine görä, Hytaý Halk Respublikasynda döredilýän emeli tokaý zolaklary adaty tebigy tokaýlar bilen deňeşdirilende has ýokary tizlikde ösmegi we giňelmegi başardy. Bilermenler we alymlar bu ekologiýa hadisasyny tokaýlary gaýtadan dikeltmek boýunça durmuşa geçirilýän döwlet maksatnamalarynyň aýratynlyklary, şeýle-de planetanyň atmosferasyndaky uglerod dioksidiniň (kömürturşy gazynyň) konsentrasiýasynyň yzygiderli ýokarlanmagy bilen göni baglanyşdyrýarlar. Bu ýagdaý emeli ekilen baglaryň biosferadaky işjeňligini has-da artdyrýar.

Mälim bolşy ýaly, Hytaý hökümeti 1978-nji ýyldan bäri Gobi we Taklamakan çölleriniň giňelip, täze ýerleri basyp almagynyň öňüni almak maksady bilen, «Beýik Ýaşyl Diwar» atly dünýäniň iň iri ekologiýa taslamasyny durmuşa geçirip gelýär. Häzirki wagta çenli bu giň gerimli meýilnamanyň çäklerinde 66 milliard töweregi dürli agaç nahallary ekildi. Şeýle-de tassyklanan strategik maksatnama laýyklykda, XXI asyryň ortalaryna, ýagny 2050-nji ýyla çenli bu ýaşyl zolaklara goşmaça ýene 34 milliard düýp agaç ekmek göz öňünde tutulýar.

Pekin uniwersitetiniň görnükli alymy Ýuhan Lonyň ýolbaşçylyk etmeginde geçirilen täze ylmy barlagyň dowamynda hünärmenler emeli we tebigy tokaýlaryň ýaşyny, olaryň biologik görnüşleriniň düzümini hem-de dykyzlyk derejelerini düýpli deňeşdirdiler. Kosmosdan alnan ýokary takyklykly hemra maglumatlarynyň we radiolokasion suratlaryň seljermesi emeli usul bilen döredilen tokaýlarda ýaprak örtüginiň we ýaşyl biomassanyň tebigy zolaklardan 66% çalt artýandygyny aýdyň subut etdi.

Ekologiýa barlaglarynyň netijelerine görä, bu çalt ösüşiň iň esasy faktory ekilen agaçlaryň biologik taýdan ýaş we işjeň bolmagydyr. Mundan başga-da, taslamany durmuşa geçirýän hünärmenler ýaşyl zolaklary emele getirenlerinde sebitiň howa şertlerine uýgunlaşan hem-de tebigy taýdan çalt ösýän agaç görnüşlerine aýratyn artykmaçlyk berýärler. Ekilen her bir ýaş nahala yzygiderli we ylmy esasda degişli idegleriň edilmegi hem agaçlaryň has güýçli hem-de durnukly ösmegine uly amaly ýardam berýär.

Şol bir wagtda barlagyň awtorlary adaty tebigy tokaýlaryň emeli zolaklara garanyňda birneme haýal ösýändigini, ýöne olaryň daşky gurşawyň dürli durnuksyzlyklaryna we gurakçylyga uzak wagtlaýyn geljekde has çydamlydygyny aýratyn belleýärler. Alymlar bu gezekki alnan anyk ylmy netijeleriň we seljermeleriň dünýä ýüzünde tokaýlary dikeltmek baradaky halkara maksatnamalaryň netijeliligini ýokarlandyrmaga, şeýle-de global howa modellerini has-da kämilleşdirmäge uly goşant goşjakdygyna berk ynanýarlar.

‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌

Finlýandiýada «Google» kompaniýasynyň maglumat merkezini gurmak üçin tokaýyň çapylmagy eko-şertleri bozup, möjekleriň ilatly ýerlere gelmegine sebäp boldy

Bugün 06:16

Çeşme

Finlýandiýanyň Otanmýaki obasynda we Muhoz şäheriniň golaýynda «Google» kompaniýasynyň täze maglumat merkezlerini gurmak maksady bilen tokaý meýdanlarynyň köp möçberde arassalanmagy ýabany haýwanlaryň tebigy ýaşaýyş gurşawyny bozdy. Finlýandiýanyň Tebigaty goramak birleşiginiň ekologiýa hünärmenleriniň maglumatlaryna görä, Otanmýakide 150 müňe golaý, Muhozda bolsa 250 müň töweregi agaç çapyl typ, 330 gektar tokaý meýdany düýpli arassalandy. Tebigy mekanyndan mahrum bolan möjekleriň ilatly ýerlere çozmagy we gurluşyk meýdançalaryndan akýan hapa suwlaryň local derýalara guýmalaşmagy ýerli ýaşaýjylaryň arasynda uly alada döretdi.

Bu giň göwrümli tokaý arassalamak işleri taslamanyň daşky gurşawa ýetirjek täsirine hökmany baha bermek işleri doly tamamlanmazdan öň bikanun amala aşyryldy. Ýurduň gözegçilik edarasynyň duýduryşyndan soň gurluşyk işleri wagtlaýyn togtadyldy, «Google-yň» Finlýandiýadaky ýolbaşçysy Antti Ýarwinen bolsa bolup geçen ýagdaý üçin resmi taýdan ötünç sorap, kanunçylyk talaplaryny berjaý etmäge taýýardyklaryny bildirdi. Kompaniýa ýetirilen zyýanyň öwezini dolmak üçin 130 gektar meýdana täze agaç nahallaryny oturtmagy wada beren hem bolsa, ekologlar we 93 müňden gowrak gol çeken ýerli ýaşaýjylar muny ýeterlik däl diýip hasaplaýarlar.

Bellenilmeli z zat, bu iki gurluşyk meýdançasy «Google» kompaniýasynyň emeli aň infrastrukturasyny ösdürmäge gönükdirilen, umumy bahasy 13 milliard ýewro deň bolan mega-taslamasynyň bir bölegidir. Finlýandiýanyň hökümeti we Premýer-ministr Petteri Orpo bu iri maýa goýumlary goldan hem bolsalar, tokaýlaryň bikanun çapylmagyny berk condemned etdiler. Häzirki wagtda arzan energiýa we salkyn howa şertleri sebäpli Finlýandiýada maglumat merkezlerini gurmak boýunça 145 sany täze taslama seredilýär, emma bu waka tehnologiýa ägirtleriniň daşky gurşawa ýetirýän täsirine gözegçiligi güýçlendirmegiň zerurdygyny ýene bir gezek subut etdi.

‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌