Oýun sanawy

Hytaýyň şäherlerini janly ösümlikler yşyklandyrar: biotehnologiýanyň täze döwri

08 Aprel. 12:35

Çeşme

Hytaýly alymlar şäher yşyklandyryş ulgamynda düýpli öwrülişik etjek täsin oýlap tapyşy — garaňkyda öz-özünden ýagtylyk saçýan genetiki taýdan üýtgedilen ösümlikleri tanyşdyrdylar. Futurism neşiriniň maglumatyna görä, bu innowasiýa elektrik energiýasyny sarp etmezden seýilgähleri we dynç alyş zolaklaryny yşyklandyrmaga mümkinçilik berer. Täze taslama ekologiýa taýdan arassa şäher gurşawyny kemala getirmäge we tebigaty döwrebap tehnologiýalar bilen utgaşdyrmaga gönükdirilendir.

Tehnologiýanyň özeni ýaldyrawuk tomzaklaryň we käbir kömelekleriň şöhle saçyjy genlerini ösümlikleriň öýjüklerine ýerleşdirmekden ybaratdyr. Häzirki wagta çenli günbakar, orhideýa we hrizantema ýaly ösümlikleriň 20-den gowrak görnüşinde synaglar şowly geçirilipdir. Taslamany esaslandyryjy Li Ženhan bu ösümliklerden emele geljek ýagty jülgeleriň meşhur «Awatar» kinosyndaky täsin dünýäni ýatlatjakdygyny belleýär.

Alymlar ýagtylyk öndürmegiň iki sany esasy usulyny öňe sürýärler. Birinji usulda ösümlik doly özbaşdak ýagtylyk saçýar, munuň üçin oňa diňe adaty ideg (suw we dökün) gerek bolýar. Ikinji usulda bolsa, ösümlikleriň ýapraklaryna gün energiýasyny toplaýjy ýörite metal bölejikleri ornaşdyrylýar. Bu bölejikler gündizine toplan energiýasyny gijesine yşyk görnüşinde yzyna goýberýärler, şunlukda ýagtylygyň reňkini hem islege görä üýtgedip bolýar.

Bu innowasion başlangyç elektrik energiýasyny tygşytlamaga we şäherleriň ekologiýasyny gowulandyrmaga ýardam eder. Janly «çyralar» diňe bir yşyklandyryş hyzmatyny ýerine ýetirmen, eýsem howany arassalamaga we şäher bezegine täzeçe öwüşgin bermäge mümkinçilik döreder. Tiz wagtdan Hytaýyň uly şäherlerinde peýda boljak bu tebigy yşyklandyryş usuly bütin dünýäniň biotehnologiýa ulgamyndaky nusgalyk tejribesine öwrüler.

















Özbegistanyň Senaty latyn ýazuwyna adamlaryň geçmegini göz öňünde tutýan täze elipbiý taslamasyny tassyklady

10 Sen. 16:31

Çeşme

Özbegistanyň Parlamente degişli Senaty latyn ýazuwyna esaslanýan özbek elipbiýiniň gutarnykly görnüşini kabul etdi. Ýurtda ozal ulanylan 26 harpdan we 3 harp birikmesinden ybarat bolan ulgamyň deregine indi 28 harp we bir apostrof belgisi ulanylar. Täze kanun Özbegistanyň Prezidenti tarapyndan gol çekilenden soňra resmi taýdan güýje girer.

Bu dil özgertmesi umumy türki elipbiý standartyna ýakynlaşmak hem-de harplaryň ýazylyşyny ýeňilleşdirmek maksady bilen amala aşyrylyp, goşa harplaryň deregine «Ş», «Ç», «Ö» we «Ğ» ýaly ýörite simwollar girizildi. Şeýle hem «ng» harp birikmesi elipbiýden aýrylyp, onuň sesi gepleşik dilinde saklanyp galar. Senatyň bellemegine görä, bu ädim özbek diliniň sanly gurşawda we internet torunda giňden ulanylyşyny aňsatlaşdyrar.

Milli ýazuw ulgamyny kämilleşdirmek çäresi raýatlara hem-de döwlet edaralaryna oňat şertleri döretmek bilen tapgyrlaýyn amala aşyrylar. Resmi resminamalar, milli pul birligi hem-de okuw kitaplary haýallatman çalşyrylmazdan, adaty tertipde öz hereketini dowam eder. Raýatlaryň pasportlary we şahsy resminamalary bolsa möhleti tamamlanandan soň täzelener.

Ýatladyp geçsek, Özbegistanda latyn elipbiýine geçmek baradaky ilkinji kararmyza 1993-nji ýylda gol çekilipdi. Häzirki günde ýurtda kirill we latyn ýazuwlary bilelikde ulanylyp gelinýär. Täze tassyklanan reformanyň netijesinde umumy türki dünýäsiniň ýazuw standartlaryna doly geçmek üçin 33 ýyl töweregi wagt gerek boldy.