Oýun sanawy


Özbegistanyň ilatynyň sany taryhda ilkinji gezek 39 million adamdan geçdi
02 Iýul. 17:14Özbegistan Respublikasynyň taryhynda ilkinji gezek ýurduň hemişelik ilatynyň resmi sany 39 million adamlyk serhetden geçip, takyk hasaplamalara görä 39 047 321 adama ýetdi. Milli statistika komitetiniň deslapky hasabatlaryna salgylanýan maglumatlar bu görkezijiniň öňki hasaba almalardan dogry 810 617 adam köpeldigini subut edýär. Ýurtda geçirilen bu giň gerimli ilat ýazuwy çäresi şu ýylyň 15-nji ýanwary bilen 28-nji fewraly aralygyndaky döwürde amala aşyrylyp, resmi taryhy maglumatlar jemgyýetiň sanynyň 1989-njy ýyldaky görkezijiler bilen deňeşdirilende tas iki esse ýaly artandygyny görkezdi.
Täze demografik seljermelere görä, ýurtda anyk gender deňagramlylygy saklanyp, erkekleriň umumy sany 19 766 166-a, zenanlaryň sany bolsa 19 281 155-e deň boldy. Şeýle-de döwletde bir ýyldan gowrak wagt bäri durnukly ýaşap gelýän 56,9 müň daşary ýurtly raýat hasaba alyndy, olaryň esasy bölegini bolsa Hindistanyň, Russiýanyň we Gazagystanyň raýatlary düzýär. Etnik düzümi boýunça ýaşaýjylaryň 89,4%-i özbekler, 3,3%-i täjikler, 2,2%-i garagalpaklar, 1,8%-i gazaklar, 1,6%-i ruslar, 0,6%-i gyrgyzlar, 0,5%-i türkmenler we galan 0,6%-i bolsa beýleki milletleriň wekilleridir. Dil barlaglarynda bolsa raýatlaryň 91,3%-i (35,7 mln adam) özbek dilini ene dili hökmünde görkezdi, bu bolsa etnik özbekleriň sanyndan 1,9 göterim punkt ýokarydyr.
Bu köpçülikleýin strategik çäräni guramak we geçirmek üçin döwlet býujetinden takmyny 4,7 million amerikan dollary (56 milliard sum töweregi) möçberinde maliýe serişdesi sarp edildi, munuň özi bolsa ýurduň her bir ýaşaýjysyna hasaplananda takmyny 0,12 dollara barabardyr. Hasaba almakda ulanylan ýörite kompýuter enjamlary we elektron planşetler halkara grantlaryň hasabyna üpjün edilip, galan ähli çykdajylar dolulygyna döwlet gaznasyndan çekildi. Statistika komitetiniň başlygy Behzod Hamraýewiň tassyklamagyna görä, maliýe çykdajylarynyň şeýle pes we tygşytly bolmagy sanly innowasion tehnologiýalaryň netijeli ulanylandygy bilen göni baglanyşyklydyr.
Hünärmenleriň onlaýn ulgamy arkaly guran sanly hasaba alyş çäreleri döwlet boýunça jemi ilatyň 82,3%-ini doly gurşap almaga hukuk döretdi. Eger-de guramaçylar sanly ulgamyň deregine diňe adaty kagyz formatyny we inwentar usullaryny ulanan bolsalar, hasaba alyjylaryň zähmet haky we ulag harajatlary sebäpli çykdajylar iň azyndan 10 esse ýokary bolup, adam başyna 1 dollardan geçip bilerdi. Hamraýewiň sözlerine görä, maliýe serişdeleriniň 90%-inden 95%-ine çenli uly bölegi gönümel «mahalla ýediliginiň» wekilleriniň amaly zähmet hakyny tölemäge harçlandy. Elektron planşetler bilen üpjün edilen 55 müňden gowrak işjeň wekil bolsa galan raýatlary öýme-öý aýlanyp hasaba almak işine çekildi.
Amala aşyrylan bu statistiki işleriň netijesinde ýurt boýunça ilaty gurşap almagyň jemleýji takyklykgörkezijisi 97,3%-e ýetdi, munuň özi bütindünýä halkara standartlarynyň talaplaryna doly we kämil laýyk gelýär. Täze alnan anyk we düýpli demografik maglumatlar döwlet edaralaryna we hökümete lukmançylyk, halk bilimi, durmuş iş üpjünçiligi hem-de sebitleriň infrastruktura ulgamlaryndaky durmuş maksatnamalaryny has takyk meýilleşdirmäge ýardam eder.
Ýurtda amala aşyrylan bu ilat ýazuwy diňe bir sanlary anyklamak bilen çäklenmän, eýsem döwletiň geljekki ykdysady strategiyalaryny emele getirmekde hem möhüm gural bolar. Täze taryhy görkezijiler geljek nesilleriň ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmak üçin zerur bolan kanunçylyk taslamalaryna we maliýe bölünişiklerine düýpli itergi berer.
Şeýle hem okanyň


Özbegistanyň Senaty latyn ýazuwyna adamlaryň geçmegini göz öňünde tutýan täze elipbiý taslamasyny tassyklady
10 Sen. 16:31Özbegistanyň Parlamente degişli Senaty latyn ýazuwyna esaslanýan özbek elipbiýiniň gutarnykly görnüşini kabul etdi. Ýurtda ozal ulanylan 26 harpdan we 3 harp birikmesinden ybarat bolan ulgamyň deregine indi 28 harp we bir apostrof belgisi ulanylar. Täze kanun Özbegistanyň Prezidenti tarapyndan gol çekilenden soňra resmi taýdan güýje girer.
Bu dil özgertmesi umumy türki elipbiý standartyna ýakynlaşmak hem-de harplaryň ýazylyşyny ýeňilleşdirmek maksady bilen amala aşyrylyp, goşa harplaryň deregine «Ş», «Ç», «Ö» we «Ğ» ýaly ýörite simwollar girizildi. Şeýle hem «ng» harp birikmesi elipbiýden aýrylyp, onuň sesi gepleşik dilinde saklanyp galar. Senatyň bellemegine görä, bu ädim özbek diliniň sanly gurşawda we internet torunda giňden ulanylyşyny aňsatlaşdyrar.
Milli ýazuw ulgamyny kämilleşdirmek çäresi raýatlara hem-de döwlet edaralaryna oňat şertleri döretmek bilen tapgyrlaýyn amala aşyrylar. Resmi resminamalar, milli pul birligi hem-de okuw kitaplary haýallatman çalşyrylmazdan, adaty tertipde öz hereketini dowam eder. Raýatlaryň pasportlary we şahsy resminamalary bolsa möhleti tamamlanandan soň täzelener.
Ýatladyp geçsek, Özbegistanda latyn elipbiýine geçmek baradaky ilkinji kararmyza 1993-nji ýylda gol çekilipdi. Häzirki günde ýurtda kirill we latyn ýazuwlary bilelikde ulanylyp gelinýär. Täze tassyklanan reformanyň netijesinde umumy türki dünýäsiniň ýazuw standartlaryna doly geçmek üçin 33 ýyl töweregi wagt gerek boldy.