Oýun sanawy

Garagum sährasynyň durnuklylyk binýady: ak we gara sazagyň biologik aýratynlyklary

31 Maý. 12:55

Çeşme

Türkmenistanyň umumy meýdanynyň 80 göterimini gurak we çylşyrymly fiziki-geografiki şertleri bolan Garagum sährasy tutýar. Sähra çägi öz gezeginde üç sany esasy sebitden ybaratdyr: Merkezi Garagum, Üňüz aňyrsyndaky Garagum we Günorta-Gündogar Garagum. Bularyň arasynda iň uly meýdany (200 müň inedördül kilometr) Merkezi Garagum eýeleýär. Bu täsin ekoulgamyň iň esasy ösümlik we tokaý emele getiriji dominanty sazakdyr. Sazak urugynyň ylmy ady bolan Haloxylon grekçeden terjime edilende «duzly agaç» diýmegi aňladýar. Ýurdumyzyň flora dünýäsinde sazagyň iki sany öndümli görnüşi — ak sazak (Haloxylon persicum) hem-de gara sazak, ýagny ojar (Haloxylon aphyllum) ösýär (üçünji Zaýsan görnüşi esasan Gazagystandadyr).

Ak sazak boýy 2 metreden 5 metre çenli ýetýän, sütüniniň diametri 10–20 sm bolan çal gabykly gyrymsy agaçdyr. Onuň ýapraklary örän kämilsiz ösen bolup, pudaklaryň bogunlaryna gysylyp duran ýiti uçly teňňejiklerden ybaratdyr. Bu teňňejikler yssy we gurak howada suwy tygşytly ulanmaga institusional taýdan ýardam edýär. Ak sazak fewralda oýanyp, mart-aprelde gülleýär, tohumy bolsa noýabrda doly bişip ýetişýär. Bu ösümlik çäge hereketini saklamakda uly rol oynaýar: üstüni çäge basanda täze goşmaça kökleri çykarýar we gum fiksasiýasyny (çäge berkitmesini) üpjün edýär. Gyş aýlarynda ak sazagyň baldaklary we pürleri dowarlar hem-de düýeler üçin esasy iým bolup hyzmat edýär.

Gara sazak (ojar) bolsa has çuň we şorlaşan düzlüklerde, çägeara pesliklerde we dag eteklerinde ösýär. Ojaryň boýy 5–8 metre, sütüniniň diametri bolsa 50–70 santimetre çenli ýetip bilýär. Gara sazagyň esasy aýratynlygy — onuň agajynyň gaty we agyr bolup, suwda çümýändigindedir. Birýyllyk ýaş şahalary has ýogyn we garamtyl-ýaşyl reňkde bolup, ýapraklary dübünden ösmedik diýen ýalydyr. Ojar 50 ýyldan gowrak ýaşaýan durnukly agaçdyr, onuň bir düýbünden 10 kilograma çenli tohum ýygnamak bolýar. Has bol tohum berijilik ukyby ösümligiň 10 ýaşyndan 40 ýaşyna çenli bolan döwre gabat gelýär. Sazak tokaýlyklary Merkezi Aziýanyň çöllük zolaklarynda biologik köpdürliligi we ekologik durnuklylygy saklaýan esasy tebigy galkandyr.

‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌

Mary welaýatynda ýylda 50 müň tonna önüm öndürmäge ukyply täze süýt gaýtadan işleýän kärhana dabaraly açyldy

26 Okt. 10:04

Çeşme

Mary welaýatynyň Mary etrabynyň «Täze Oba» daýhan birleşiginiň çäginde ýylda 50 müň tonna süýdi gaýtadan işlemäge niýetlenen döwrebap önümçilik toplumy dabaraly ýagdaýda ulanyşa berildi. Täze senagat desgasynyň açylyş dabarasyna ýerli häkimiýet edaralarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň, syýasy partiýalaryň wekilleri, senagat kärhanalarynyň hünärmenleri, talyplar ham-da hormatly ýaşulular gatnaşdylar. Bu döwrebap toplum sebitiň azyk senagaty kuwwatyny ep-esli artdyrmaga uly goşant goşar.

Täze zawodyň gurluşyk işleri hususy telekeçi Guwançmyrat Orazowa hemişelik ulanmak üçin bölünüp berlen 3,5 gektar meýdanda alnyp baryldy. Taslamanyň baş potratçysy hökmünde ýurduň öňdebaryjy «Täze Aý Önümleri» hojalyk jemgyýeti çykyş etdi, alnyp barylan gurluşyk işleri bolsa Türkiýe Respublikasynyň ýöriteleşdirilen kompaniýasy tarapyndan enjamlaşdyrylan metal gurluşlar we kämil materiallar bilen üpjün edildi.

Kärhana iň döwrebap tehnologik liniýalar, önümçilik sehler hem-da barlaghana-gözegçilik bölümleri bilen doly üpjün edilendir. Bu ýokary tehnologik enjamlar köp görnüşli süýt we gatyk önümlerini öndürmäge, amallaryň netijeliligini ýokarlandyrmaga we önümleriň peýdaly häsiýetlerini saklamak bilen olaryň saklanyş möhletini uzaltmaga mümkinçilik berýär. Desganyň ulanyşa girizilmegi içerki bazary ýerli önümler bilen bökdençsiz üpjün etmäge hem-da sebitde täze iş orunlaryny döretmäge şert döredýär.

‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌