Oýun sanawy
Alymlar tarapyndan geçirilen täze barlaglar Ýeriň gijeki emeli yşyklandyryş derejesiniň ýylsaýyn ýokarlanýandygyny görkezdi. Emma bu ýagdaý ähli ýerde birmeňzeş däl — käbir sebitler has ýagtylanýan bolsa, beýleki ýerlerde yşyklaryň öçügsileşýändigi gözlenildi. Bu hadysa dünýädäki ykdysady we demografik üýtgeşmeleriň özboluşly görkezijisidir.
ABŞ-nyň Konnektikut uniwersitetiniň hünärmenleri 2014-nji we 2022-nji ýyllar aralygynda alnan 1,1 milliondan gowrak hemra suratyny seljerdiler. Seljermeler sekiz ýylyň içinde planetanyň umumy yşyklandyrylyşynyň 16 göterim artandygyny subut etdi. Bu görkeziji adamzat tarapyndan energiýanyň sarp edilişiniň we şäherleşme depgininiň barha giňeýändiginden habar berýär.
Aziýa ýurtlary, yzly-yzyna Hytaý we Hindistan gijeki yşyklandyryşyň ösüşi boýunça öňdeligi eýelediler. Muny bu ýurtlarda şäherleriň gurluşygynyň we senagatyň çalt ösmegi bilen düşündirmek bolar. ABŞ-nyň günbatar kenaryndaky şäherler hem ilat sanynyň we tehnologik merkezleriň artmagy sebäpli öňküden has ýagty göründi.
Ýewropa ýurtlarynda bolsa başgaça mendeşlik bar — bu ýerde energiýany tygşytlamaga gönükdirilen döwlet maksatnamalary netijesinde gijeki yşyklandyryş ep-esli azaldy. Mysal üçin, Fransiýada yşyklandyryş 33 göterim, Beýik Britaniýada 22 göterim we Niderlandlarda 21 göterim kemeldi. Wenesuela ýaly käbir sebitlerde bolsa yşyklaryň öçmegi ykdysady kynçylyklar bilen baglanyşdyrylýar.
Ylmy toparyň bellemegine görä, bu maglumatlary yzygiderli öwrenmek ekologiýa we energiýa howpsuzlygy üçin wajypdyr. Gijeki yşyklandyryşyň derejesine gözegçilik etmek energiýa serişdelerini tygşytly ulanmaga we tebigy gurşawa ýetirilýän täsirleri azaltmaga kömek edýär.
Şeýle hem okanyň
Finlýandiýada «Google» kompaniýasynyň maglumat merkezini gurmak üçin tokaýyň çapylmagy eko-şertleri bozup, möjekleriň ilatly ýerlere gelmegine sebäp boldy
Bugün 06:16Finlýandiýanyň Otanmýaki obasynda we Muhoz şäheriniň golaýynda «Google» kompaniýasynyň täze maglumat merkezlerini gurmak maksady bilen tokaý meýdanlarynyň köp möçberde arassalanmagy ýabany haýwanlaryň tebigy ýaşaýyş gurşawyny bozdy. Finlýandiýanyň Tebigaty goramak birleşiginiň ekologiýa hünärmenleriniň maglumatlaryna görä, Otanmýakide 150 müňe golaý, Muhozda bolsa 250 müň töweregi agaç çapyl typ, 330 gektar tokaý meýdany düýpli arassalandy. Tebigy mekanyndan mahrum bolan möjekleriň ilatly ýerlere çozmagy we gurluşyk meýdançalaryndan akýan hapa suwlaryň local derýalara guýmalaşmagy ýerli ýaşaýjylaryň arasynda uly alada döretdi.
Bu giň göwrümli tokaý arassalamak işleri taslamanyň daşky gurşawa ýetirjek täsirine hökmany baha bermek işleri doly tamamlanmazdan öň bikanun amala aşyryldy. Ýurduň gözegçilik edarasynyň duýduryşyndan soň gurluşyk işleri wagtlaýyn togtadyldy, «Google-yň» Finlýandiýadaky ýolbaşçysy Antti Ýarwinen bolsa bolup geçen ýagdaý üçin resmi taýdan ötünç sorap, kanunçylyk talaplaryny berjaý etmäge taýýardyklaryny bildirdi. Kompaniýa ýetirilen zyýanyň öwezini dolmak üçin 130 gektar meýdana täze agaç nahallaryny oturtmagy wada beren hem bolsa, ekologlar we 93 müňden gowrak gol çeken ýerli ýaşaýjylar muny ýeterlik däl diýip hasaplaýarlar.
Bellenilmeli z zat, bu iki gurluşyk meýdançasy «Google» kompaniýasynyň emeli aň infrastrukturasyny ösdürmäge gönükdirilen, umumy bahasy 13 milliard ýewro deň bolan mega-taslamasynyň bir bölegidir. Finlýandiýanyň hökümeti we Premýer-ministr Petteri Orpo bu iri maýa goýumlary goldan hem bolsalar, tokaýlaryň bikanun çapylmagyny berk condemned etdiler. Häzirki wagtda arzan energiýa we salkyn howa şertleri sebäpli Finlýandiýada maglumat merkezlerini gurmak boýunça 145 sany täze taslama seredilýär, emma bu waka tehnologiýa ägirtleriniň daşky gurşawa ýetirýän täsirine gözegçiligi güýçlendirmegiň zerurdygyny ýene bir gezek subut etdi.
Blitz