Oýun sanawy


Hytaýyň demirgazygynda gadymy ynsan nesliniň täze genetika şahasy ýüze çykaryldy
11 Aprel. 07:21Hytaýyň Ylymlar akademiýasynyň hünärmenleri tarapyndan geçirilen ylmy barlaglar netijesinde, ýurduň demirgazyk böleginde müňlerçe ýyl ozal ýaşap, soňra taryh sahypasyndan öçüp giden ynsan nesliniň yzlary tapyldy. Dunhuli diýen ýerde geçirilen arheologik barlaglar wagtyň geçmegi bilen genetiki taýdan ýitip giden täze bir kowumyň bardygyny subut etdi. Alymlaryň bu açyşy Current Biology žurnalynda giňişleýin beýan edildi.
Gadymy adamlaryň galyndylaryndan alnan DNK nusgalary barlananda, olaryň mundan 19 müň ýyl ozal Amur derýasynyň töwereginde ýaşan adamlar bilen genetiki garyndaşlygynyň bardygy, ýöne düýbünden aýry bir şaha degişlidigi mälim boldy. Bu ynsanlaryň özboluşly nesil daragty bolup, olar öz döwrüniň medeni aýratynlyklaryny we zähmet gurallaryny ýasamak usullaryny asyrlar boýy üýtgetmän saklamagy başarypdyrlar. Şol bir ýerde tapylan dürli döwürlere degişli tapyndylar medeni dowamatlylygyň berk bolandygyny görkezýär.
Ylmy barlaglaryň netijeleri şol sebitde ýaşan adamlaryň wagtyň geçmegi bilen başga kowumlar tarapyndan çalşyrylandygyny görkezýär. Şol bir ýerlerde soňrak jaýlanan adamlaryň genetikasy mongol taýpalaryna has ýakyn bolup, bu ýagdaý gadymy nesilleriň kem-kemden ýitip gidendigine şaýatlyk edýär. Alymlar bu ýitip gitmegiň esasy sebäbini Buzluk döwründen soňky howanyň birden üýtgemegi we ekologiýa şertleriniň kynlaşmagy bilen düşündirýärler.
Howanyň sowamagy we kynlaşmagy sebäpli, bu gadymy adamlar has amatly ýerlere göçüp, beýleki taýpalar bilen garyşypdyrlar. Netijede, olaryň özbaşdak genetiki aýratynlygy häzirki zaman adamlarynyň genlerinde tas duş gelmeýän derejä ýetipdir. Bu täze açyş ynsanzat taryhynda entek öwrenilmeli köp sanly ýitip giden nesilleriň we olaryň dünýä ýüzüne ýaýraýyş ýollarynyň bardygyny ýene bir gezek tassyklady.
Şeýle hem okanyň


Bangladeşde gyzamyk we denge keselleriniň ýaýramagy sebäpli saglygy goraýyş ulgamy kynçylyklara duş gelýär
10 Sen. 09:46Bangladeşde ýurduň taryhynda iň uly gyzamyk epidemiýasy hasaba alnyp, keselhanalaryň näsaglardan dolmagy netijesinde saglygy goraýyş ulgamy agyr kynçylyklary başdan geçirýär. ABŞ-nyň Kesellere gözegçilik we öňüni alyş merkezleriniň hamana Bangladeşiň Saglygy goraýyş ministrliginiň maglumatlaryna salgylanyp «Reuters» gullugynyň habar berşi ýaly, 2026-njy ýylyň mart aýyndan bäri bu kesel sebäpli 999 ölüm hadysasy we 166 müňden gowrak şübheli näsag ýüze çykaryldy. Kesellänleriň agramly bölegini bäş ýaşa çenli çagalar düzýär.
Ýurtdaky saglygy goraýyş ýagdaýyny denge gyzzyrmasynyň hem birden ýaýramagy has-da kynlaşdyrýar. Ýylyň başyndan bäri denge keseli sebäpli 45 müňden gowrak adam hassahana ýerleşdirilip, bir günüň dowamynda keselhana düşýänleriň sany iň ýokary görkezijä ýetdi. Şunlukda, keselhanalarda orunlaryň, dermanlaryň hem-de çagalar üçin niýetlenen fiziologik erginleriň ýetmezçiligi ý кур çykdy.
Epidemiýanyň şeýle giň gerim almagyna 2024-2025-nji ýyllarda syýasy çökgünlik sebäpli meýilnamalaýyn sanjym işleriniň bökdelemegi hem-de wagtlaýyn hökümetiň milli sanjym kampaniýalaryny ýatyrlyp, derman satyn alyş ulgamyny üýtgetmegi sebäp boldy.