Oýun sanawy


Ýewropa yklymynda şagallaryň sany we ýaýraw çägi çalt depginler bilen giňelýär
12 Okt. 06:53Mundan onlarça ýyl öň Ýewropada, esasan, Balkan ýarym adasynda we Gara deňziň kenarýaka sebitlerinde duş gelýän şagallar häzirki wagtda täze giňişliklere tiz aralaşýarlar. Halkara alymlar toparynyň «Nature Ecology & Evolution» ylmy žurnalynda çap eden barlaglaryna görä, geljekde bu ýyrtyjylar Ýewropa yklymynyň 75 göterim çägini eýeläp bilerler. Bu bolsa olaryň häzirki günbatara we demirgäze tarap ýaýran çäklerinden tas alty esse köpdür. Alymlar bu netijä gelmek üçin yklym boýunça 9 müň töweregi meýdançada barlag işlerini geçirdiler.
Barlaglaryň görkezmegine görä, Çehiýadaky Podi milli seýilgähinde, Baltika we Skandinawiýa ýurtlarynda hem şagallaryň peýda bolandygy resmi taýdan hasaba alyndy. Bu haýwanlar aşa uzaga çekmeýän maýyl gyşy, ekin meýdanlarynyň kiçi tokaýlyklar bilen gezekleşýän ýerlerini we suw howdanlaryna golaý zolaklary gowy görýärler. Global howanyň maýlamagy netijesinde ozal sowuk bolan demirgazyk sebitler hem olaryň ýaşamagy üçin amatly gurşawa öwrülýär. Oba hojalyk ýerleri bolsa olara aňsatlyk bilen iýmit tapmaga hem-de bukulmaga şert döredýär.
Alymlaryň пиkirine görä, şagallaryň beýle tiz ýaýramagynyň baş sebäbi olaryň tebigy bäsdeşi bolan möjekleriň sanynyň azalmagydyr. Möjekleriň azalmagy bilen şagallar päsgelsiz täze çäklere aralaşyp başlady. Şagallar tilkilerden biraz uly bolup, köplenç adamlardan gaça durýarlar ham-da ownuk gemrijiler, maslyklar, ösümlikler we miweler bilen iýmitlenýärler. Dürli tebigy şertlere çalt uýgunlaşmak ukyby olara täze ýerleri tiz eýelemäge mümkinçilik berýär.
Meselem, Fransiýa we Ispaniýa ýaly günbatar hem-de günorta Ýewropa ýurtlarynda şagallar üçin juda amatly mekänlar bar. Bu ýyrtyjylaryň täze sebitlerde köpelmegi ýerli ekoulgamlara, aýratyn-da Pireneý ýarym adasyndaky seýrek duş gelýän sähra guşlaryna we goraýyşa mätäç beýleki haýwanlara uly koran hem-de koranlyk yetirip biler.
Şeýle hem okanyň


Finlýandiýada «Google» kompaniýasynyň maglumat merkezini gurmak üçin tokaýyň çapylmagy eko-şertleri bozup, möjekleriň ilatly ýerlere gelmegine sebäp boldy
Bugün 06:16Finlýandiýanyň Otanmýaki obasynda we Muhoz şäheriniň golaýynda «Google» kompaniýasynyň täze maglumat merkezlerini gurmak maksady bilen tokaý meýdanlarynyň köp möçberde arassalanmagy ýabany haýwanlaryň tebigy ýaşaýyş gurşawyny bozdy. Finlýandiýanyň Tebigaty goramak birleşiginiň ekologiýa hünärmenleriniň maglumatlaryna görä, Otanmýakide 150 müňe golaý, Muhozda bolsa 250 müň töweregi agaç çapyl typ, 330 gektar tokaý meýdany düýpli arassalandy. Tebigy mekanyndan mahrum bolan möjekleriň ilatly ýerlere çozmagy we gurluşyk meýdançalaryndan akýan hapa suwlaryň local derýalara guýmalaşmagy ýerli ýaşaýjylaryň arasynda uly alada döretdi.
Bu giň göwrümli tokaý arassalamak işleri taslamanyň daşky gurşawa ýetirjek täsirine hökmany baha bermek işleri doly tamamlanmazdan öň bikanun amala aşyryldy. Ýurduň gözegçilik edarasynyň duýduryşyndan soň gurluşyk işleri wagtlaýyn togtadyldy, «Google-yň» Finlýandiýadaky ýolbaşçysy Antti Ýarwinen bolsa bolup geçen ýagdaý üçin resmi taýdan ötünç sorap, kanunçylyk talaplaryny berjaý etmäge taýýardyklaryny bildirdi. Kompaniýa ýetirilen zyýanyň öwezini dolmak üçin 130 gektar meýdana täze agaç nahallaryny oturtmagy wada beren hem bolsa, ekologlar we 93 müňden gowrak gol çeken ýerli ýaşaýjylar muny ýeterlik däl diýip hasaplaýarlar.
Bellenilmeli z zat, bu iki gurluşyk meýdançasy «Google» kompaniýasynyň emeli aň infrastrukturasyny ösdürmäge gönükdirilen, umumy bahasy 13 milliard ýewro deň bolan mega-taslamasynyň bir bölegidir. Finlýandiýanyň hökümeti we Premýer-ministr Petteri Orpo bu iri maýa goýumlary goldan hem bolsalar, tokaýlaryň bikanun çapylmagyny berk condemned etdiler. Häzirki wagtda arzan energiýa we salkyn howa şertleri sebäpli Finlýandiýada maglumat merkezlerini gurmak boýunça 145 sany täze taslama seredilýär, emma bu waka tehnologiýa ägirtleriniň daşky gurşawa ýetirýän täsirine gözegçiligi güýçlendirmegiň zerurdygyny ýene bir gezek subut etdi.