Oýun sanawy

Demografik durnuksyzlyk: 2050-nji ýyla çenli ABŞ-da akýagyz däl ilat agdyklyk edip başlar

29 Maý. 05:49

Çeşme

Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Ilat ýazuwy boýunça edarasynyň hünärmenleri ýurduň geljekki etnik gurluşyny kesgitleýän täze anyklaýyş hasabatyny çap etdiler. Resmi maglumatlara görä, 2050-nji ýyla çenli ABŞ-nyň taryhynda ilkinji gezek akýagyz däl raýatlar ýurduň umumy ilatynyň agramly bölegini emele getirerler. «New York Post» gazetiniň maglumatlaryna salgylanýan «MIR 24» neşiriniň ýazmagyna görä, geljekde akýagyzlaryň paýy 47 göterime, 2060-njy ýyla çenli bolsa 44 göterime çenli aşak düşer. Deňeşdirmek üçin, 1980-nji ýylda bu görkeziji 80 göterime barabardy.

Bu düýpli üýtgeşmeler ýurduň 16 ştatyna, şol sanda Nýu-Ýork, Nýu-Jersi we Konnektikut ýaly iri sebitlere gönüden-göni täsir eder. Alymlar munuň esasy sebäplerini halkara we içerki migrasiýa hadysalary, şeýle hem akýagyz ilatyň arasynda çaga dogluşynyň yzygiderli pese gaçmagy bilen düşündirýärler. Häzirki wagtda eýýäm alty sany ştatda — Gawaý adalarynda, Kaliforniýada, Nýu-Meksikada, Merilendde, Newadada we Tehasda akýagyz däl ilatyň sany beýlekilerden ep-esli köp boldy.

Ýakyn ýigrimi ýylyň dowamynda ýene-de 10 sany federal sebitde, ýagny Florida, Jorjiýa, Arizona, Illinoýs, Delawer, Oklahoma we Waşington ştatlarynda akýagyzlaryň sany görnetin azalar. Umuman alganyňda, 2060-njy ýyla çenli Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň 24 ştatynda öňki agdyklyk ediji etnik topar azlyga öwrüler ýa-da şol derejä golaýlaşar. Bu bolsa ýurduň geljekki durmuş-ykdysady we syýasy ulgamyna özüniň güýçli täsirini ýetirer.

Sosiolog hünärmenleriň tassyklamagyna görä, munuň ýaly sanly üýtgeşmeler döwlet edaralaryndan durmuş maksatnamalaryny we bilim ulgamyny täzeden gözden geçirmegi talap eder. Etnik dürlüligiň artmagy netijesinde Amerikan jemgyýetiniň medeni giňişligi has-da baýlaşar we dürli diasporalaryň syýasy ähmiýeti ýokarlanar. Şeýlelikde, XXI asyryň ortalaryna çenli ABŞ hiç bir aýratyn jynsy toparyň doly agdyklyk etmeýän köp medeniyetli döwletine öwrüler.

















Özbegistanyň Senaty latyn ýazuwyna adamlaryň geçmegini göz öňünde tutýan täze elipbiý taslamasyny tassyklady

10 Sen. 16:31

Çeşme

Özbegistanyň Parlamente degişli Senaty latyn ýazuwyna esaslanýan özbek elipbiýiniň gutarnykly görnüşini kabul etdi. Ýurtda ozal ulanylan 26 harpdan we 3 harp birikmesinden ybarat bolan ulgamyň deregine indi 28 harp we bir apostrof belgisi ulanylar. Täze kanun Özbegistanyň Prezidenti tarapyndan gol çekilenden soňra resmi taýdan güýje girer.

Bu dil özgertmesi umumy türki elipbiý standartyna ýakynlaşmak hem-de harplaryň ýazylyşyny ýeňilleşdirmek maksady bilen amala aşyrylyp, goşa harplaryň deregine «Ş», «Ç», «Ö» we «Ğ» ýaly ýörite simwollar girizildi. Şeýle hem «ng» harp birikmesi elipbiýden aýrylyp, onuň sesi gepleşik dilinde saklanyp galar. Senatyň bellemegine görä, bu ädim özbek diliniň sanly gurşawda we internet torunda giňden ulanylyşyny aňsatlaşdyrar.

Milli ýazuw ulgamyny kämilleşdirmek çäresi raýatlara hem-de döwlet edaralaryna oňat şertleri döretmek bilen tapgyrlaýyn amala aşyrylar. Resmi resminamalar, milli pul birligi hem-de okuw kitaplary haýallatman çalşyrylmazdan, adaty tertipde öz hereketini dowam eder. Raýatlaryň pasportlary we şahsy resminamalary bolsa möhleti tamamlanandan soň täzelener.

Ýatladyp geçsek, Özbegistanda latyn elipbiýine geçmek baradaky ilkinji kararmyza 1993-nji ýylda gol çekilipdi. Häzirki günde ýurtda kirill we latyn ýazuwlary bilelikde ulanylyp gelinýär. Täze tassyklanan reformanyň netijesinde umumy türki dünýäsiniň ýazuw standartlaryna doly geçmek üçin 33 ýyl töweregi wagt gerek boldy.