Birleşen Milletler Guramasynyň Çagalar gaznasy (ÝUNISEF) dünýäniň 10 sany dürli döwletini öz içine alýan täze we giň gerimli gözlegleriň netijelerini jemläp, häzirki wagtda bütin dünýäde azyndan 20 million çaganyň emeli aň (EA) tehnologiýalaryndan işjeň we yzygiderli peýdalanýandygyny resmi taýdan anyklady. Statisiki maglumatlara görä, kämillik ýaşyna ýetmedik ýaş nesiller bu innowasion sanly ulgamlary uly ýaşly ilata garanyňda üç esseden hem has çalt özleşdirýärler. Halkara bilermenler tarapyndan alnyp barylýan bu çylşyrymly we çalt depginli prosesiň geljekki netijelerini hem-de kognitiw özgerişlerini häzirki şertlerde öňünden takyk çaklamagyň örän kyndygy aýratyn bellenilýär.

Ýaşlaryň arasynda emeli aňy peýdalanmagyň iň esasy amaly ugry bilim ulgamy bolup, takmynam 13 million çaga bu kämil serişdäni okuw derslerini özleşdirmek we gündelik öý işlerini ýerine ýetirmek üçin kömekçi hökmünde ulanýar. Şol bir wagtda, hasabatda iň bir alada goýýan görkezijileriň biri hem iki milliondan gowrak çaganyň (ýagny her onunjy çaganyň) özlerini biynjalyk edýän iň wezipeli şahsy meseleleri we ruhy kynçylyklary boýunça maslahat almak üçin göni emeli aňa ýüz tutýandygyndadyr. Hünärmenler häzirki halkara durnukly howpsuzlyk düzgünleriniň emeli aňyň bu hili çalt ösüş hem-de ýaýraýyş depginine uýgunlaşyp ýetişmeýändigini duýdurýarlar.

Gözlegleriň awtorlary kämillik ýaşyna ýetmedikleriň emeli aňy düzgünleşdirmekdäki milli we halkara gowşaklyklaryň netijeleri bilen birinji bolup ýüzbe-ýüz bolýandyklaryny hem-de munuň uzak möhletli amaly täsirini beýleki durmuş gatlaklaryndan has durnukly duýjakdyklaryny nygtaýarlar. Şeýle-de bolsa, ýaşlar bu neýroulgamlaryň gurluşyna, döredilýän täjirçilik biznes modellerine ýa-da özleriniň şahsy maglumatlarynyň işleniliş usullaryna hiç hili täsir edip bilmeýärler, sebäbi häzirki emeli aňy dolandyryş edaralarynda çagalaryň fundamental hukuklaryna asla ähmiýet berilmeýär. Pikir soraşma gatnaşan çagalaryň üçden biri emeli aňyň kezzaplyk ýa-da ýalan maglumat ýaýratmak üçin ulanylmagyndan gorkýan bolsa, her dördünji çaga öz şahsy suratlarynyň ýa-da wideolarynyň esasynda emele getirilýän ahlaksyz kiber-şekillerden çynlakaý howatyrlanýar.

Emeli aňy dolandyrmak boýunça ilkinji Global dialogyň öňüsyrasynda ÝUNISEF halkara telekeçileri we dünýä döwletleriniň hökümetlerini çagalaryň sanly howpsuzlygyna we abadançylygyna ilkinji nobatda üns bermäge çagyrdy. Gurama bu ugurda anyk amaly maslahatlary berip, emeli aňyň çagalaryň aň we emosional ösüşine ýetirýän täsirini öwrenýän ýörite ylmy gözlegleri maliýeleşdirmegi hem-de ýaşlary neýroulgam kiber-zorluklaryndan goramak üçin kanunçylyk binýadyny has-da güýçlendirmegi talap edýär. Şeýle-de, ulgamlaryň maşgalalar üçin aýdyňlygyny, sanly sowatlylygy ýokarlandyrmagy we durnukly kiber-infrastrukturany giňeltmegi maslahat berýär.

Halkara guramanyň ýörite neşir edilen resmi beýanatynda aýgytlaýjy taryhi pursadyň gelip ýetendigi, häzirki wagtda emeli aňy düzgünleşdirmek barada kabul ediljek halkara syýasy çözgütleriň çagalaryň kiber-howpsuzlygyny kepillendirjekdigi bellenilýär. Bu wezipeler geljekki onýyllyklarda ýaş nesilleriň şahsy durmuşynyň eldegrilmesizligine bolan fundamental hukugyny, olaryň durmuş abadançylygyny hem-de sanly mümkinçiliklere deňhukukly elýeterliligini kesgitleýän iň esasy şert bolup hyzmat eder. ÝUNISEF bu ugurda ähli halkara hyzmatdaşlary hem-de döwlet dolandyryş edaralaryny bilelikde we utgaşykly hereket etmäge çagyrýar.