Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Antoniu Guterriş modern sanly tehnologiýalary, aýratynlykda bolsa emeli aňy (EA) halkara kanunçylyk kadalary we durnukly düzgünler arkaly dessin çäklendirmegiň zerurdygyny dünýä jemgyýetçiliginiň öňünde aýdyň we giňişleýin mälim etdi. Bu taryhi halkara ýüzlenme Nýu-Ýork şäherinde, BMG-niň göni howandarlygynda iş alyp barýan Emeli aň boýunça garaşsyz halkara ylmy toparyň ilkinji analitik hasabatynyň resmi tanyşdyrylyş dabarasynda ýaňlandy. Guramanyň ýolbaşçysy emeli aňyň geljekki ösüş ugurlaryna obýektiw baha bermek hem-de hakykaty maglumat galplygyndan tapawutlandyrmak maksady bilen bütin dünýäden 40 sany iň abraýly alym we hünärmen jemlenen bu garaşsyz edaranyň taýýarlan taryhi hasabatynyň eýýäm BMG-ä agza döwletleriň hökümetlerine doly ýetirilendigini nygtady.

Guterriş öz çykyşynda emeli aňyň ylmy we dogry ýörelgeler esasynda ösdürilen mahalynda häzirki zaman lukmançylygynda, innowasion bilim ulgamynda we global ekologiýa meselelerini çözmekde örän netijeli we güýçli gural bolup biljekdigini tassyklady. Emma şol bir wagtda bütindünýä we umumy kadalaşdyryjy düzgünleriň ýoklugy sebäpli adamzat jemgyýetiniň bu innowasion tehnologiýa doly gözegçilik etmek mümkinçiliginden kem-kemden mahrum bolýandygyny duýdurdy. Şol sebäpli global derejede emeli aňy dolandyrmak we çäklendirmek meseleleri boýunça indiki uly möhletli we anyk amaly tapgyr bolup hyzmat etjek indiki global dialogyň 2026-njy ýylyň 6–7-nji iýulynda Ženewa şäherinde guralmagy meýilleşdirilýär we ol ýerde ylmy netijeler halkara syýasy çözgütleriň binýadyna öwrüler.

Guralan ylmy hasabatda innowasion ulgamlaryň global howpsuzlyga, dünýä ykdysadyýetine, fundamental adam hukuklaryna, medeni gymmatlyklara, tebigy ekologiýa ýagdaýyna we çagalaryň goraglylygyna ýetirýän amaly täsirleri düýpli seljerilýär. Ýöriteleşen ylmy toparyň başlygy Ýoşua Benjio özüniň synynda emeli aň ulgamlarynyň häzirki amaly mümkinçilikleriniň dünýä alymlarynyň olaryň içerki iş mehanizmlerine düşünmek derejesinden hem-de ösen döwletleriň täze durnuksyz kynçylyklara jogap bermek ukybyndan has çalt ösýändigini berk duýdurdy. Ol dünýä ylmynyň häzirki şertlerde bu kämil tehnologiýalaryň öz-özünden ýa-da ýaman niýetli güýçleriň ulanmagynyň netijesinde betbagtçylykly netijelere getirmejekdigine hiç hili kepillik berip bilmejekdigini mälim etdi.

Hasabat barada pikirini aýdan toparyň ýene bir utgaşdyryjy başlygy, parahatçylyk ugry boýunça Nobel baýragynyň eýesi Mariýa Ressa häzirki wagtda emeli aň pudagyny diňe özara bähbide esaslanýan iri täjirçilik güýçleriniň dolandyrýandygyny hem-de olaryň tutuş adamzat üçin howpsuz ösüşi kepillendirip bilmejekdigini, emele gelýän töwekgelçilikleriň bolsa aşa ýokarydygyny belläp geçdi. BMG-niň Baş sekretarynyň sanly tehnologiýalar boýunça ýörite wekili Amandip Singh Gill bolsa öz gezeginde emeli aňyň jemgyýetdäki deňsizlige garşy awtomatik usulda göreşmeýändigine halkara derejede ünsi çekdi.

Hünärmeniň seljermelerine görä, häzirki wagtda bu tehnologik peýdalardan diňe zerur institutlary we taýýarlykly hünärmen kadrlary bolan ösen döwletler bähbit görýärler. Kosmos we sanly ulgamlar ewolýusiýasynda eger halkara çäklendiriji kadalar dessin girizilmese, emeli aňyň bütin dünýäde köpçülikleýin iş orunlarynyň gysga wagtda ýitmegine sebäp bolup biljekdigi aýdyňdyr. Bu bolsa yzagalak sebitleriň ykdysady taýdan garaşlylygyny has-da artdyryp, dünýä jemgyýetçiliginiň dürli durmuş gatlaklara bölünmegini we krizis ýagdaýlarynyň ýitileşmegini çynlakaý tizleşdirip biler.