Oýun sanawy

Alymlar planetanyň iň köp wulkan jemlenen sebitlerini we olaryň emele gelşiniň sebäplerini mälim etdiler

28 Maý. 08:39

Çeşme

Smitson institutynyň Global wulkançylyk maksatnamasynyň hünärmenleri soňky 12 müň ýylyň dowamyndaky geologik maglumatlary seljerip, Ýer ýüzünde iň köp wulkan ojaklarynyň ýerleşýän ýurduny anykladylar. Geçirilen ylmy barlaglara görä, bu ugurda Amerikanyň Birleşen Ştatlary birinji orny eýeläp, onuň çäginde 165 töwerekleri wulkan hasaba alyndy. Sanawda ikinji orny Ýaponiýa eýelän bolsa, Russiýa Federasiýasy we Indoneziýa Respublikasy degişlilikde indiki orunlarda ýerleşdiler.

Demirgazyk Amerikadaky wulkanlaryň agramly bölegi Alýaskanyň çäklerinde, günbatar ştatlarda hem-de Gawaý adalarynda ýerleşýär. Bu sebitler bütin dünýäde iň uly seýsmiki zolak bolan we uzynlygy 40 müň kilometre ýetýän Ýuwaş ummanynyň «Otly halkasynyň» esasy bölegi hasaplanýar. Geologlar bu ýerdäki ýokary işjeňligi tektonik plitalaryň yzygiderli hereket etmegi we bir plitanyň beýlekisiniň aşagyna girmegi netijesinde magmanyň ýer ýüzüne çykmagy bilen düşündirýärler.

Sanawda dördünji ýerde durýandygyna garamazdan, Indoneziýa häzirki wagtda dünýäniň iň howply sebitleriniň biri bolmagynda galýar. Bu ýurtda 101 sany işjeň wulkan bolup, sebitdäki millionlarça ilat hemişelik wehim astynda ýaşaýar. Şol bir wagtda, Ýer mantiýasyndaky aýratyn gyzgyn nokadyň üstünde ýerleşýän Gawaý adalaryndaky Kilauea wulkany hem planetanyň iň dowamly we durnukly atylýan ojaklarynyň biri hökmünde alymlaryň ünsüni çekýär.

ABŞ-nyň taryhynda iň uly seýsmiki hadysa hökmünde 1912-nji ýylda Alýaskada ýerleşýän Katmaý wulkanynyň partlamagy hasaba alyndy. Şol tebigy betbagtçylyk wagtynda ýer astyndan çykan magmanyň we külüň umumy möçberi 13,5 kub kilometre deň boldy. Häzirki wagtda halkara gözleg merkezleri global derejede howpsuzlygy we durnuklylygy üpjün etmek maksady bilen, bu sebitlerdäki üýtgeşmeleri yzygiderli gözegçilikde saklaýarlar.

















Bangladeşde gyzamyk we denge keselleriniň ýaýramagy sebäpli saglygy goraýyş ulgamy kynçylyklara duş gelýär

10 Sen. 09:46

Çeşme

Bangladeşde ýurduň taryhynda iň uly gyzamyk epidemiýasy hasaba alnyp, keselhanalaryň näsaglardan dolmagy netijesinde saglygy goraýyş ulgamy agyr kynçylyklary başdan geçirýär. ABŞ-nyň Kesellere gözegçilik we öňüni alyş merkezleriniň hamana Bangladeşiň Saglygy goraýyş ministrliginiň maglumatlaryna salgylanyp «Reuters» gullugynyň habar berşi ýaly, 2026-njy ýylyň mart aýyndan bäri bu kesel sebäpli 999 ölüm hadysasy we 166 müňden gowrak şübheli näsag ýüze çykaryldy. Kesellänleriň agramly bölegini bäş ýaşa çenli çagalar düzýär.

Ýurtdaky saglygy goraýyş ýagdaýyny denge gyzzyrmasynyň hem birden ýaýramagy has-da kynlaşdyrýar. Ýylyň başyndan bäri denge keseli sebäpli 45 müňden gowrak adam hassahana ýerleşdirilip, bir günüň dowamynda keselhana düşýänleriň sany iň ýokary görkezijä ýetdi. Şunlukda, keselhanalarda orunlaryň, dermanlaryň hem-de çagalar üçin niýetlenen fiziologik erginleriň ýetmezçiligi ý кур çykdy.

Epidemiýanyň şeýle giň gerim almagyna 2024-2025-nji ýyllarda syýasy çökgünlik sebäpli meýilnamalaýyn sanjym işleriniň bökdelemegi hem-de wagtlaýyn hökümetiň milli sanjym kampaniýalaryny ýatyrlyp, derman satyn alyş ulgamyny üýtgetmegi sebäp boldy.