Oýun sanawy

Ýürek we aşgazan üçin haýran galdyryjy peýdaly miwe belli boldy

19 Mart. 16:00

Çeşme

ABŞ-nyň Men ştatynyň uniwersitetiniň alymlary tarapyndan geçirilen täze ylmy-barlaglar ýabany çernikanyň adamyň saglygy üçin bahasyna ýetip bolmaz peýdasynyň bardygyny ýüze çykardy. 20 ýylyň dowamynda alnyp barlan synaglaryň we gözlegleriň netijeleri bu kiçijik miwäniň ýürek-damar ulgamyny we aşgazan-iýmit siňdiriş ýollaryny sagdyn saklamakda örän täsirlidigini görkezýär. Bu baradaky ylmy makala abraýly «Critical Reviews in Food Science and Nutrition» žurnalynda çap edildi.

Alymlaryň bellemegine görä, ýabany çernika adam tarapyndan ýetişdirilýän medeni görnüşlerinden özüniň baý düzümi bilen düýpli tapawutlanýar. Ýabany miwäniň düzüminde antioksidantlar iki esse köp bolup, olar öýjükleriň garramagynyň öňüni alýar. Şeýle hem onda kletçatka 72 göterim köp mukdardadyr, bu bolsa iýmit siňdiriş ulgamynyň kadaly işlemegine we madda çalşygynyň gowulanmagyna gönümel ýardam edýär.

Bu miwäniň ýürek üçin peýdasy onuň düzümindäki antosianlar — ösümlik birleşmeleri bilen düşündirilýär. Ýabany çernikada bu maddalar medeni görnüşine görä üçden bir derejede köpdür. Antosianlar gan damarlarynyň diwarlaryny berkidýär, bedendäki dürli çişme pursatlaryny peseldýär we gan aýlanyşyny kadalaşdyrýar. Netijede, bu miwäni yzygiderli iýmek ýürek keselleriniň döreme töwekgelçiligini ep-esli azaldyp biler.

Hünärmenler bu oňyn täsirleri duýmak üçin günde takmynan ýarym ýa-da bir käse ýabany çernika iýmegi maslahat berýärler. Bellärlikli tarapy, miwäniň diňe bir ter görnüşi däl, eýsem doňdurylan ýa-da guradylan görnüşleri hem örän peýdalydyr. Alymlar gaýtadan işlenen pursatynda-da ýabany çernikanyň düzümindäki biologik işjeň maddalaryň we witaminleriň öz güýjüni doly saklaýandygyny tassyklaýarlar.

















Özbegistanyň Senaty latyn ýazuwyna adamlaryň geçmegini göz öňünde tutýan täze elipbiý taslamasyny tassyklady

10 Sen. 16:31

Çeşme

Özbegistanyň Parlamente degişli Senaty latyn ýazuwyna esaslanýan özbek elipbiýiniň gutarnykly görnüşini kabul etdi. Ýurtda ozal ulanylan 26 harpdan we 3 harp birikmesinden ybarat bolan ulgamyň deregine indi 28 harp we bir apostrof belgisi ulanylar. Täze kanun Özbegistanyň Prezidenti tarapyndan gol çekilenden soňra resmi taýdan güýje girer.

Bu dil özgertmesi umumy türki elipbiý standartyna ýakynlaşmak hem-de harplaryň ýazylyşyny ýeňilleşdirmek maksady bilen amala aşyrylyp, goşa harplaryň deregine «Ş», «Ç», «Ö» we «Ğ» ýaly ýörite simwollar girizildi. Şeýle hem «ng» harp birikmesi elipbiýden aýrylyp, onuň sesi gepleşik dilinde saklanyp galar. Senatyň bellemegine görä, bu ädim özbek diliniň sanly gurşawda we internet torunda giňden ulanylyşyny aňsatlaşdyrar.

Milli ýazuw ulgamyny kämilleşdirmek çäresi raýatlara hem-de döwlet edaralaryna oňat şertleri döretmek bilen tapgyrlaýyn amala aşyrylar. Resmi resminamalar, milli pul birligi hem-de okuw kitaplary haýallatman çalşyrylmazdan, adaty tertipde öz hereketini dowam eder. Raýatlaryň pasportlary we şahsy resminamalary bolsa möhleti tamamlanandan soň täzelener.

Ýatladyp geçsek, Özbegistanda latyn elipbiýine geçmek baradaky ilkinji kararmyza 1993-nji ýylda gol çekilipdi. Häzirki günde ýurtda kirill we latyn ýazuwlary bilelikde ulanylyp gelinýär. Täze tassyklanan reformanyň netijesinde umumy türki dünýäsiniň ýazuw standartlaryna doly geçmek üçin 33 ýyl töweregi wagt gerek boldy.