Oýun sanawy


Gyrgyz Respublikasy öz taryhynda ilkinji gezek BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň düzümine girdi
06 Iýun. 05:56Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň geçiren birnäçe tapgyrly ses berlişiginiň netijesinde global parahatçylygy üpjün edýän esasy edaranyň täze agzalary kesgitlenildi. Ses berlişigiň dördünji aýlawynda Gyrgyzystan halkara jemgyýetçiliginiň 142 sesini gazanmagy başardy we Aziýa-Ýuwaş umman sebiti boýunça bäsdeşi bolan Filippinleri yzda galdyrdy. Bu görkeziji goňşy döwlete öz taryhynda ilkinji gezek 2027–2028-nji ýyllar aralygynda bu abraýly guramada hemişelik däl agza hökmünde wekilçilik etmäge mümkinçilik berdi.
Şol bir wagtda geçirilen saýlawlaryň netijesinde Awstriýa, Portugaliýa, Trinidad we Tobago, şeýle hem Zimbabwe ýaly döwletler hem Geňeşiň düzümine rasmileşdirildi. Halkara kadalara laýyklykda, dalaşgär ýurtlaryň saýlanmagy üçin BMG-ä agza döwletleriň azyndan üçden iki böleginiň, ýagny 127 sany şahsy goldaw sesiniň toplanylmagy şert bolup durýar. Täze kabul edilen ýurtlar 2026-njy ýylyň ahyrynda ygtyýarlyk möhletleri tamamlanýan Gresiýanyň, Daniýanyň, Pakistanyň, Panamanyň we Somaliniň ornuny tutarlar.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi umumylykda 15 sany döwletden ybarat bolup, olaryň bäşisi — Russiýa, ABŞ, Hytaý, Beýik Britaniýa we Fransiýa durnukly hemişelik agzalar hasaplanýar hem-de olaryň islendik karara gadaganlyk (weto) girizmek hukugy bardyr. Galan on sany orun bolsa sebitara deňagramlylygy saklamak maksady bilen, halkara saýlawlar arkaly iki ýyllyk möhlet esasynda beýleki agza ýurtlara paýlanyp berilýär.
Bu ýokary gurama dünýäde durnuklylygy gorap saklamak we gapma-garşylyklary parahatçylykly ýollar bilen çözmek baradaky wezipeleri ýerine ýetirýär. Şeýle-de, zerurlyk ýüze çykan ýagdaýlarynda, Geňeşiň halkara parahatçylygyny gaýtadan dikeltmek ýa-da goramak maksady bilen, dürli sanksiýalary, ykdysady gadaganlyklary girizmäge ýa-da harby güýçleri ulanmaga rasyg ruxsat bermäge doly ygtyýarlygy bar.
Şeýle hem okanyň


Özbegistanyň Senaty latyn ýazuwyna adamlaryň geçmegini göz öňünde tutýan täze elipbiý taslamasyny tassyklady
10 Sen. 16:31Özbegistanyň Parlamente degişli Senaty latyn ýazuwyna esaslanýan özbek elipbiýiniň gutarnykly görnüşini kabul etdi. Ýurtda ozal ulanylan 26 harpdan we 3 harp birikmesinden ybarat bolan ulgamyň deregine indi 28 harp we bir apostrof belgisi ulanylar. Täze kanun Özbegistanyň Prezidenti tarapyndan gol çekilenden soňra resmi taýdan güýje girer.
Bu dil özgertmesi umumy türki elipbiý standartyna ýakynlaşmak hem-de harplaryň ýazylyşyny ýeňilleşdirmek maksady bilen amala aşyrylyp, goşa harplaryň deregine «Ş», «Ç», «Ö» we «Ğ» ýaly ýörite simwollar girizildi. Şeýle hem «ng» harp birikmesi elipbiýden aýrylyp, onuň sesi gepleşik dilinde saklanyp galar. Senatyň bellemegine görä, bu ädim özbek diliniň sanly gurşawda we internet torunda giňden ulanylyşyny aňsatlaşdyrar.
Milli ýazuw ulgamyny kämilleşdirmek çäresi raýatlara hem-de döwlet edaralaryna oňat şertleri döretmek bilen tapgyrlaýyn amala aşyrylar. Resmi resminamalar, milli pul birligi hem-de okuw kitaplary haýallatman çalşyrylmazdan, adaty tertipde öz hereketini dowam eder. Raýatlaryň pasportlary we şahsy resminamalary bolsa möhleti tamamlanandan soň täzelener.
Ýatladyp geçsek, Özbegistanda latyn elipbiýine geçmek baradaky ilkinji kararmyza 1993-nji ýylda gol çekilipdi. Häzirki günde ýurtda kirill we latyn ýazuwlary bilelikde ulanylyp gelinýär. Täze tassyklanan reformanyň netijesinde umumy türki dünýäsiniň ýazuw standartlaryna doly geçmek üçin 33 ýyl töweregi wagt gerek boldy.