Oýun sanawy
Dünýä ummanynyň suwunyň gyzmagy boýunça täze global rekord hasaba alyndy
01 Iýul. 14:51Halkara ekologiýa barlaglaryna görä, planetanyň gidrosferasynda çykarylan görkezijiler iýun aýy üçin taryhyň iň ýokary görkezijisine ýetdi. Ýewropanyň howanyň üýtgemegi boýunça «Copernicus Climate Change Service» gullugynyň kosmos hemralaryndan, ylmy gämilerden we ýörite umman stansiýalaryndan alan maglumatlary esasynda, suwuň üstki gatlagynyň ortaça temperaturasy 20,86°C diýlip hasaba alyndy. Bu taryhy görkeziji şu ýylyň 21-nji iýunynda bellenilip, ol 2024-nji ýylda goýlan öňki dünýä rekordyndan ep-esli ýokary boldy.
Şol bir wagtda degişli ugur boýunça iş alyp barýan Copernicus deňiz gullugy (Copernicus Marine Service) hem özüniň seljerme hasabatlaryny mälim etdi. Bu guramanyň berýän anyk ylmy maglumatlaryna görä, iýun aýynyň bellenilen gününde umman suwunyň gyzma derejesi hatda 21°C çägine ýetip, ozal bellenilen ähli möwsümleýin kadalardan we çäklendirmelerden geçdi. Bu bolsa dünýä ekologik ulgamynda durnukly gyzyş meýilleriniň bardygyny aýdyň görkezýär.
Ýöriteleşdirilen ylmy edaralaryň hünärmenleri suw gurşawynyň bu gezekki adatdan daşary gyzmagyny Ýuwaş ummanynyň ekwator zolagynda temperaturanyň tebigy taýdan ýokarlanmagyna getiren El-Ninýo diýen global howa hadysasynyň täsirleri bilen düşündirýärler. Şonuň bilen birlikde, barlagçylar bütindünýä ssenarisinde diňe bir tebigy şertleriň däl-de, eýsem, adamyň senagat we önümçilik işjeňliginiň netijesinde emele gelýän howa üýtgemeleriniň hem düýpli rol oýnaýandygyny aýratyn belleýärler.
«Copernicus Climate Change Service» ylmy edarasynyň direktory Karlo Buontempo tarapyndan berlen düşündirişe görä, anyklanan täze sanlar planetanyň howa ulgamynda has agyr we düýpli täze tapgyryň başlanýandygynyň subutnamasy bolup biler. Ýolbaşçynyň sözlerine görä, häzirki wagtda ummanlaryň ýylylyk derejesiniň we El-Ninýo şertleriniň utgaşykly ösmegi ýakyn aýlarda bütin dünýä boýunça has ýokary täze temperatura rekordlarynyň goýulmagyna şert döreder.
Bilermenler ekoulgamlardaky bellenilen bu üýtgemeleriň geljekde global derejede uly tebigy weýrançylyklara, ýagny tropiki tupanlaryň has-da güýçlenmegine, güýçli ýagyşlaryň has ýygy hasaba alynmagyna we uly suw joşmalaryna sebäp bolup biljekdigini duýdurýarlar. Mundan başga-da, ýylylyk suw astyndaky merjen gaýalarynyň köpçülikleýin reňkini ýitirmegine, deňiz jandarlarynyň ýaşaýyş ýerleriniň bozulmagyna we Dünýä ummanynyň suw derejesiniň çalt ýokarlanmagyna alyp biler.
Şeýle hem okanyň
Finlýandiýada «Google» kompaniýasynyň maglumat merkezini gurmak üçin tokaýyň çapylmagy eko-şertleri bozup, möjekleriň ilatly ýerlere gelmegine sebäp boldy
Bugün 06:16Finlýandiýanyň Otanmýaki obasynda we Muhoz şäheriniň golaýynda «Google» kompaniýasynyň täze maglumat merkezlerini gurmak maksady bilen tokaý meýdanlarynyň köp möçberde arassalanmagy ýabany haýwanlaryň tebigy ýaşaýyş gurşawyny bozdy. Finlýandiýanyň Tebigaty goramak birleşiginiň ekologiýa hünärmenleriniň maglumatlaryna görä, Otanmýakide 150 müňe golaý, Muhozda bolsa 250 müň töweregi agaç çapyl typ, 330 gektar tokaý meýdany düýpli arassalandy. Tebigy mekanyndan mahrum bolan möjekleriň ilatly ýerlere çozmagy we gurluşyk meýdançalaryndan akýan hapa suwlaryň local derýalara guýmalaşmagy ýerli ýaşaýjylaryň arasynda uly alada döretdi.
Bu giň göwrümli tokaý arassalamak işleri taslamanyň daşky gurşawa ýetirjek täsirine hökmany baha bermek işleri doly tamamlanmazdan öň bikanun amala aşyryldy. Ýurduň gözegçilik edarasynyň duýduryşyndan soň gurluşyk işleri wagtlaýyn togtadyldy, «Google-yň» Finlýandiýadaky ýolbaşçysy Antti Ýarwinen bolsa bolup geçen ýagdaý üçin resmi taýdan ötünç sorap, kanunçylyk talaplaryny berjaý etmäge taýýardyklaryny bildirdi. Kompaniýa ýetirilen zyýanyň öwezini dolmak üçin 130 gektar meýdana täze agaç nahallaryny oturtmagy wada beren hem bolsa, ekologlar we 93 müňden gowrak gol çeken ýerli ýaşaýjylar muny ýeterlik däl diýip hasaplaýarlar.
Bellenilmeli z zat, bu iki gurluşyk meýdançasy «Google» kompaniýasynyň emeli aň infrastrukturasyny ösdürmäge gönükdirilen, umumy bahasy 13 milliard ýewro deň bolan mega-taslamasynyň bir bölegidir. Finlýandiýanyň hökümeti we Premýer-ministr Petteri Orpo bu iri maýa goýumlary goldan hem bolsalar, tokaýlaryň bikanun çapylmagyny berk condemned etdiler. Häzirki wagtda arzan energiýa we salkyn howa şertleri sebäpli Finlýandiýada maglumat merkezlerini gurmak boýunça 145 sany täze taslama seredilýär, emma bu waka tehnologiýa ägirtleriniň daşky gurşawa ýetirýän täsirine gözegçiligi güýçlendirmegiň zerurdygyny ýene bir gezek subut etdi.
Blitz