Oýun sanawy

Biologlar Ýer ýüzündäki mör-möjekleriň hakyky sany baradaky çaklamalary täzelediler

30 Iýun. 13:57

Çeşme

Halkara ylmy topary tarapyndan geçirilen genetik barlaglar dünýädäki mör-möjekleriň dürli görnüşleriniň sanynyň ozal çaklanylandan birnäçe esse köp bolup biljekdigini ýüze çykardy. Kornell uniwersitetiniň hünärmenleriniň tropiki guşaklykdaky parazit arylaryň DNT gurluşyna yzygiderli geçiren seljermeleri biologik maglumatlary täzelemäge esas boldy. Görkezijiler planetanyň faunasynyň entek doly öwrenilmändigini subut edýär.

Häzirki wagta çenli ylmy kataloglarda mör-möjekleriň 1,2 million töweregi görnüşi resmi taýdan hasaba alnan bolsa, alymlar olaryň umumy sanyny takmynan 6 million töweregi diýip hasap edýärdiler. Emma täze we döwrebap barlag usullary dünýäde mör-möjekleriň aslynda 14 milliondan 20 milliona çenli dürli görnüşiniň bolup biljekdigini anyklamaga mümkinçilik berdi. Bu bolsa öňki çaklamalardan takmynan üç esse ýokarydyr.

Ylmy taslamanyň esasy tapgyry Kosta-Rikanyň goralýan tebigy zolaklarynyň birinde amala aşyrylyp, şol ýerde gysga wagtyň içinde mör-möjekleriň 10 müňe golaý täze görnüşi anyklandy. Genom seljermeleriniň we matematiki hasaplamalaryň utgaşdyrylmagy netijesinde, ýerli biodürlüligiň görkezijileri bütin dünýäniň ekoulgamyna nusga hökmünde ulanyldy. Barlaglar mör-möjek maşgalalarynyň genetic taýdan örän uly tapawutlylyga eýedigini görkezdi.

Biologlar ylma nämälim bolan bu görnüşleriň anyklanmagynyň mör-möjekleriň belli bir böleklerindäki DNT zynjyr wezipelerini deňeşdirmek arkaly başardandygyny belleýärler. Taslamanyň awtorlary dünýäniň oňurgasyz haýwanlar dünýäsini anyklamak we olaryň takyk sanawyny döretmek boýunça giň gerimli ylmy işleri dowam etdirmegiň zerurdygyny nygtaýarlar.

















Bangladeşde gyzamyk we denge keselleriniň ýaýramagy sebäpli saglygy goraýyş ulgamy kynçylyklara duş gelýär

10 Sen. 09:46

Çeşme

Bangladeşde ýurduň taryhynda iň uly gyzamyk epidemiýasy hasaba alnyp, keselhanalaryň näsaglardan dolmagy netijesinde saglygy goraýyş ulgamy agyr kynçylyklary başdan geçirýär. ABŞ-nyň Kesellere gözegçilik we öňüni alyş merkezleriniň hamana Bangladeşiň Saglygy goraýyş ministrliginiň maglumatlaryna salgylanyp «Reuters» gullugynyň habar berşi ýaly, 2026-njy ýylyň mart aýyndan bäri bu kesel sebäpli 999 ölüm hadysasy we 166 müňden gowrak şübheli näsag ýüze çykaryldy. Kesellänleriň agramly bölegini bäş ýaşa çenli çagalar düzýär.

Ýurtdaky saglygy goraýyş ýagdaýyny denge gyzzyrmasynyň hem birden ýaýramagy has-da kynlaşdyrýar. Ýylyň başyndan bäri denge keseli sebäpli 45 müňden gowrak adam hassahana ýerleşdirilip, bir günüň dowamynda keselhana düşýänleriň sany iň ýokary görkezijä ýetdi. Şunlukda, keselhanalarda orunlaryň, dermanlaryň hem-de çagalar üçin niýetlenen fiziologik erginleriň ýetmezçiligi ý кур çykdy.

Epidemiýanyň şeýle giň gerim almagyna 2024-2025-nji ýyllarda syýasy çökgünlik sebäpli meýilnamalaýyn sanjym işleriniň bökdelemegi hem-de wagtlaýyn hökümetiň milli sanjym kampaniýalaryny ýatyrlyp, derman satyn alyş ulgamyny üýtgetmegi sebäp boldy.