Oýun sanawy
Ekologiýa üýtgeşmeleri Madagaskaryň iň gadymy baobab agajyny ýok edýär
21 Maý. 17:36Ýer şarynyň iň täsin ösümlikleriniň biri bolan we Madagaskar adasynda ýerleşýän asyrlyk baobab daragty golaý wagtda doly guramak howpy bilen ýüzbe-ýüz boldy. Alymlaryň hasaplamalaryna görä, takmynaman 1200 ýyl töweregi ýaşan bu ägirt uly agajyň heläk bolmagyna häzirki wagtda dünýäde bolup geçýän howanyň global üýtgemegi sebäp boldy. Daşky gurşawyň tarapyn wezipeleriniň agralmagy tebigatyň bu seýrek täsinliginiň ömrüni soňlamaga getirdi.
Asimo-Andrefan sebitiniň ýerli ilaty tarapyndan «Sitakakansa» diýlip atlandyrylýan bu mähnet daragt 29 inedördül metr meýdany tutýar. Agajyň biologik heläkçiligine 2025-nji ýylyň baharynda adanyň günorta-günbatar bölegine zarba uran «Jud» diýen güýçli deňiz tupanlary azyk boldy. Harasat sebäpli aşa köp ýagan ýagşyň suwary daragtyň gözenekli şahalaryna doldy we gysga wagtda bugaryp ýetişmedi, bu bolsa agajyň içinden çüýremegine we kömelekleriň hem-de dürli bakteriýalaryň döremegine getirdi.
Biologik we gurluş taýdan durnuklylygyny ýitiren baobabyň iň uly esasy şahalarynyň biri eýýäm döwüldi. Hünärmenleriň we ekologlaryň geçiren seljermelerine görä, häzirki wagtda Sitakakansanyň iň köp opensa iki ýa-da üç ýyllyk ömri galdy. Belläp geçmeli bolsa, bu waka adada ýeke-täk betbagtçylyk däl, çünki 2018-nji ýylda hem Madagaskarda 1400 ýaşly başga bir ägirt baobab daragty gurapdy.
Ýerli uniwersitetleriň alymlary soňky ýyllarda bütin Afrika materiginde mähnet agaçlaryň köpçülikleýin gurap başlamagyna aýratyn üns çekýärler. Halkara ylmy neşirleriň maglumatlaryna görä, bu pajygaly ýagdaý dünýäde howanyň gyşarmasynyň netijesinde ýüze çykýan adatdan daşary tebigy hadiseler we aşa köp ýagynlar bilen göni baglanyşyklydyr.
Şeýle hem okanyň
Özbegistanda latyn ýazuwyna esaslanýan özbek elipbiýiniň täzelenen we kämilleşdirilen görnüşi tassyklanyldy
Bugün 10:24Özbegistanyň Prezidenti latyn elipbiýine esaslanýan özbek ýazuwynyň täzelenen görnüşini tassyklamak hakyndaky möhüm kanuna gol çekdi. Resmi resminama 2027-nji ýylyň 22-nji aprelinde doly güýje girer. Elipbiýniň täze nusgasy 28 sany harpdan we apostrof belgiden ybarat bolup, ozalky ýazuwda giňden ulanylan käbir harp birleşmelerini aýratyn harplar bilen çalşyrmagy göz öňünde tutýar. Netijede, häzirki wagtda ulanylýan «Sh» harp birleşmesi «Ş», «Ch» — «Ç», «Oʻ» — «Ö», al «Gʻ» bolsa «Ğ» görnüşinde ýazylar, şeýle hem «Ng» birleşmesi elipbiýiň aýratyn birligi hökmünde aýrylar.
Täze kanunyň kabul edilmegi bilen baglylykda, Özbegistanyň Ministrler Kabineti ýakynda täzelenen latyn elipbiýine geçmek boýunça ýörite döwlet maksatnamasyny tassyklamalydyr. Bu maksatnama täze ýazuw düzgünleriniň ýurduň dürli pudaklarnda, şol sanda neşirýatda, maglumat ulgamlarynda we dolandyryş edaralarynda haýsy möhletlerde ornaşdyryljagyny anyk kesgitlər. Kanun güýje giren gününden başlap, ähli köpçülikleýin habar beriş serişdeleri, döwlet edaralary we resmi edaralar resminamalary täze bitewi düzgünler esasynda ýöretmäge borçly bolarlar.
Şeýle hem täze elipbiýe geçiş döwründe ýüze çykyp biljek kynçylyklaryň öňüni almak üçin ýeňillikler göz öňünde tutuldy: 2027-nji ýylyň 22-nji apreline çenli öňki elipbiýde çap edilen resminamalar, pul birlikleri we gymmatly kagyzlar öz güýjüni doly saklar. Döwlet edaralarynyň öňki nyşanlaryny, binalardaky ýazgylary we ýol görkezijilerini bolsa olar fiziki taýdan könelýänçä ýa-da hökümet maksatnamasynda görkezilen möhletlere çenli ulanmaga rugsat berler. Mundan başga-da, täze düzgünlere laýyklykda taýýarlanan mekdep okuw kitaplaryny 2031-nji ýyla çenli çap edip tamamlamak meýilleşdirilýär.
Blitz