Oýun sanawy
BDT Ýeriň ozon gatlagynyň dikeldilmegi we global ýylylygyň täsiri barada habar berdi
18 Sen. 08:33Bütindünýä Meteorologiýa Guramasy (BDT) Ýeriň ozon gatlagynyň haýal-haýal dikeldilýändigini yglan etdi. 2024-nji ýylda stratosferadaky ozon mukdarynyň öňki ýyllardan ýokarydygy anyklanyldy, Antarktida üstündäki ozon boşlugy bolsa azaldy. Iň uly ozon ýitgisi 29-njy sentýabrda 46,1 million tonna ýetdi. Sentýabr aýynda ozon gatlagy haýal gowuşdy, soňra tiz dikeldiş başlady. Ozon ýitgisiniň derejesi noýabryň ortalaryna çenli ortaça derejeden aşak galýar.
Ozon gatlagy Ýeri zyýanly ultramelewşe şöhlelenmelerinden goramakda uly rol oýnaýar. XX asyryň dowamynda ozon gatlagynyň döwülmegi ozon ýok ediji himiki maddalaryň giňden ulanylmagy bilen baglanyşykly boldy. 1987-nji ýylda ozon ýok ediji maddalardan ädimme-ädim ýüz öwürmek üçin Monreal protokoly gol çekildi. Şol wagt ozon gatlagy ýeterlik howpy çekdi we Antarktida üstünde uly ozon boşlugy döredi.
Ozon ýok ediji maddalardan ýüz öwürmek netijesinde ozon gatlagynyň dikeldilmegi başlandy. Çaklamalara görä, 2040-njy ýyla çenli pes giňliklerde, 2045-nji ýyla çenli Arktikada we 2066-njy ýyla çenli Antarktidada ozon gatlagy doly dikeldiler.
Ylymlaryň geçirmegine görä, global ýylylyk ozon gatlagynyň dikeldilmegine täsir edýär. Klima üýtgemeleri sebäpli stratosferanyň temperaturasynyň peselmegi Antarktida üstünde köpräk stratosferik bulutlaryň döremegine getirip, ozon boşlugynyň gowuşmagyny haýal-därek edýär.
Ylymlar ozon gatlagyndaky oňyn ösüşlere garamazdan, ozon gatlagynyň we zyýanly maddalaryň ulanylyşynyň üznüksiz gözegçiliginiň zerurdygyny nygtadylar.
Ýakynda global ýylylyk sebäpli Alýaskada täze bir adanyň döränligi mälim boldy: Alsek buzlygy çalt eräp, ýer bölegini suw tutdy we bu ýer buzly howalardan suwly sebitlere öwrülýär.
Şeýle hem okanyň
Özbegistanyň Senaty latyn ýazuwyna adamlaryň geçmegini göz öňünde tutýan täze elipbiý taslamasyny tassyklady
10 Sen. 16:31Özbegistanyň Parlamente degişli Senaty latyn ýazuwyna esaslanýan özbek elipbiýiniň gutarnykly görnüşini kabul etdi. Ýurtda ozal ulanylan 26 harpdan we 3 harp birikmesinden ybarat bolan ulgamyň deregine indi 28 harp we bir apostrof belgisi ulanylar. Täze kanun Özbegistanyň Prezidenti tarapyndan gol çekilenden soňra resmi taýdan güýje girer.
Bu dil özgertmesi umumy türki elipbiý standartyna ýakynlaşmak hem-de harplaryň ýazylyşyny ýeňilleşdirmek maksady bilen amala aşyrylyp, goşa harplaryň deregine «Ş», «Ç», «Ö» we «Ğ» ýaly ýörite simwollar girizildi. Şeýle hem «ng» harp birikmesi elipbiýden aýrylyp, onuň sesi gepleşik dilinde saklanyp galar. Senatyň bellemegine görä, bu ädim özbek diliniň sanly gurşawda we internet torunda giňden ulanylyşyny aňsatlaşdyrar.
Milli ýazuw ulgamyny kämilleşdirmek çäresi raýatlara hem-de döwlet edaralaryna oňat şertleri döretmek bilen tapgyrlaýyn amala aşyrylar. Resmi resminamalar, milli pul birligi hem-de okuw kitaplary haýallatman çalşyrylmazdan, adaty tertipde öz hereketini dowam eder. Raýatlaryň pasportlary we şahsy resminamalary bolsa möhleti tamamlanandan soň täzelener.
Ýatladyp geçsek, Özbegistanda latyn elipbiýine geçmek baradaky ilkinji kararmyza 1993-nji ýylda gol çekilipdi. Häzirki günde ýurtda kirill we latyn ýazuwlary bilelikde ulanylyp gelinýär. Täze tassyklanan reformanyň netijesinde umumy türki dünýäsiniň ýazuw standartlaryna doly geçmek üçin 33 ýyl töweregi wagt gerek boldy.
Şeýle hem okanyň
Blitz