Oýun sanawy

BDT Ýeriň ozon gatlagynyň dikeldilmegi we global ýylylygyň täsiri barada habar berdi

18 Sen. 08:33

Çeşme

Bütindünýä Meteorologiýa Guramasy (BDT) Ýeriň ozon gatlagynyň haýal-haýal dikeldilýändigini yglan etdi. 2024-nji ýylda stratosferadaky ozon mukdarynyň öňki ýyllardan ýokarydygy anyklanyldy, Antarktida üstündäki ozon boşlugy bolsa azaldy. Iň uly ozon ýitgisi 29-njy sentýabrda 46,1 million tonna ýetdi. Sentýabr aýynda ozon gatlagy haýal gowuşdy, soňra tiz dikeldiş başlady. Ozon ýitgisiniň derejesi noýabryň ortalaryna çenli ortaça derejeden aşak galýar.

Ozon gatlagy Ýeri zyýanly ultramelewşe şöhlelenmelerinden goramakda uly rol oýnaýar. XX asyryň dowamynda ozon gatlagynyň döwülmegi ozon ýok ediji himiki maddalaryň giňden ulanylmagy bilen baglanyşykly boldy. 1987-nji ýylda ozon ýok ediji maddalardan ädimme-ädim ýüz öwürmek üçin Monreal protokoly gol çekildi. Şol wagt ozon gatlagy ýeterlik howpy çekdi we Antarktida üstünde uly ozon boşlugy döredi.

Ozon ýok ediji maddalardan ýüz öwürmek netijesinde ozon gatlagynyň dikeldilmegi başlandy. Çaklamalara görä, 2040-njy ýyla çenli pes giňliklerde, 2045-nji ýyla çenli Arktikada we 2066-njy ýyla çenli Antarktidada ozon gatlagy doly dikeldiler.

Ylymlaryň geçirmegine görä, global ýylylyk ozon gatlagynyň dikeldilmegine täsir edýär. Klima üýtgemeleri sebäpli stratosferanyň temperaturasynyň peselmegi Antarktida üstünde köpräk stratosferik bulutlaryň döremegine getirip, ozon boşlugynyň gowuşmagyny haýal-därek edýär.

Ylymlar ozon gatlagyndaky oňyn ösüşlere garamazdan, ozon gatlagynyň we zyýanly maddalaryň ulanylyşynyň üznüksiz gözegçiliginiň zerurdygyny nygtadylar.

Ýakynda global ýylylyk sebäpli Alýaskada täze bir adanyň döränligi mälim boldy: Alsek buzlygy çalt eräp, ýer bölegini suw tutdy we bu ýer buzly howalardan suwly sebitlere öwrülýär.

‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌

Finlýandiýada «Google» kompaniýasynyň maglumat merkezini gurmak üçin tokaýyň çapylmagy eko-şertleri bozup, möjekleriň ilatly ýerlere gelmegine sebäp boldy

Bugün 06:16

Çeşme

Finlýandiýanyň Otanmýaki obasynda we Muhoz şäheriniň golaýynda «Google» kompaniýasynyň täze maglumat merkezlerini gurmak maksady bilen tokaý meýdanlarynyň köp möçberde arassalanmagy ýabany haýwanlaryň tebigy ýaşaýyş gurşawyny bozdy. Finlýandiýanyň Tebigaty goramak birleşiginiň ekologiýa hünärmenleriniň maglumatlaryna görä, Otanmýakide 150 müňe golaý, Muhozda bolsa 250 müň töweregi agaç çapyl typ, 330 gektar tokaý meýdany düýpli arassalandy. Tebigy mekanyndan mahrum bolan möjekleriň ilatly ýerlere çozmagy we gurluşyk meýdançalaryndan akýan hapa suwlaryň local derýalara guýmalaşmagy ýerli ýaşaýjylaryň arasynda uly alada döretdi.

Bu giň göwrümli tokaý arassalamak işleri taslamanyň daşky gurşawa ýetirjek täsirine hökmany baha bermek işleri doly tamamlanmazdan öň bikanun amala aşyryldy. Ýurduň gözegçilik edarasynyň duýduryşyndan soň gurluşyk işleri wagtlaýyn togtadyldy, «Google-yň» Finlýandiýadaky ýolbaşçysy Antti Ýarwinen bolsa bolup geçen ýagdaý üçin resmi taýdan ötünç sorap, kanunçylyk talaplaryny berjaý etmäge taýýardyklaryny bildirdi. Kompaniýa ýetirilen zyýanyň öwezini dolmak üçin 130 gektar meýdana täze agaç nahallaryny oturtmagy wada beren hem bolsa, ekologlar we 93 müňden gowrak gol çeken ýerli ýaşaýjylar muny ýeterlik däl diýip hasaplaýarlar.

Bellenilmeli z zat, bu iki gurluşyk meýdançasy «Google» kompaniýasynyň emeli aň infrastrukturasyny ösdürmäge gönükdirilen, umumy bahasy 13 milliard ýewro deň bolan mega-taslamasynyň bir bölegidir. Finlýandiýanyň hökümeti we Premýer-ministr Petteri Orpo bu iri maýa goýumlary goldan hem bolsalar, tokaýlaryň bikanun çapylmagyny berk condemned etdiler. Häzirki wagtda arzan energiýa we salkyn howa şertleri sebäpli Finlýandiýada maglumat merkezlerini gurmak boýunça 145 sany täze taslama seredilýär, emma bu waka tehnologiýa ägirtleriniň daşky gurşawa ýetirýän täsirine gözegçiligi güýçlendirmegiň zerurdygyny ýene bir gezek subut etdi.

‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌