Amerikan we fransuz alymlaryndan ybarat halkara seýsmologlar topary 2011-nji ýylda Ýaponiýada bolup geçen Beýik gündogar ýapon ýertitremesiniň bütin planetany sarsdyran geolitiki täsirini ýüze çykardylar. «Science» ylmy žurnalynda çap edilen barlaglara görä, 9,0 bal güýjündäki şol mega-ýertitremeden birnäçe minut soň, Ýaponiýanyň bütin arhipelag çägi birden gündogar ugruna tarap 5–6 millimetr töweregi süýşdi. Çikago uniwersitetiniň dosenti Pak Sonýeniň ýolbaşçylygyndaky hünärmenler muny ýokary takyklykdaky GPS hem-de seýsmik stansiýalaryň hakyky wagtda ýazan maglumatlaryny seljerip anykladylar.

Ylmy barlag bu täsin sarsgynyň we süýşüşiň mehanizmini Ýeriň çuňlugyndan gaýdan seýsmik «ýaň» bilen düşündirýär. Esasy sarsgyndan dörän we planetanyň galyň gatlagyny böwsüp, Ýeriň ýadrosyna ýeten güýçli seýsmik tolkunlar ýadronyň serhedinden yzyna serpildi. Sarsgyndan takmynan 13 minut geçenden soň, yzyna gaýdyp gelen bu ägirt uly energiýa sebitiň astyndaky iri tektonik plitalaryň (Ýuwaş umman, Ohotsk we Ýewraziýa plitalarynyň) serhetlerini goşmaça işjeňleşdirdi we olaryň birden bir wagtda ýerini üýtgetmegine getirdi.

Seýsmologiýa ylmynda ozal nazarda tutulmadyk bu täze geosyýasy gurluş seýsmik töwekgelçilikleri we super ýertitremeleriň gaýtalanma ähtimallygyny has takyk hasaplamaga kömek eder. Ýatladyp geçsek, Miýagi prefekturasynyň kenarýakasynda bolan şol taryhi heläkçilik we onuň yzy bilen dörän weýrançylykly sunami «Fukusima-1» AES-inde iri tehnogen betbagtçylyga eltipdi. Bu pajygaly wakada 16 müňe golaý adam wepat bolup, müňlerçe adam henize çenli dereksiz ýiten hasaplanýar.