Oýun sanawy

Seýsmologlar: 2011-nji ýyldaky güýçli ýertitreme Ýaponiýanyň çägini 6 mm gündogara süýşürdi

24 Iýun. 14:42

Çeşme

Amerikan we fransuz alymlaryndan ybarat halkara seýsmologlar topary 2011-nji ýylda Ýaponiýada bolup geçen Beýik gündogar ýapon ýertitremesiniň bütin planetany sarsdyran geolitiki täsirini ýüze çykardylar. «Science» ylmy žurnalynda çap edilen barlaglara görä, 9,0 bal güýjündäki şol mega-ýertitremeden birnäçe minut soň, Ýaponiýanyň bütin arhipelag çägi birden gündogar ugruna tarap 5–6 millimetr töweregi süýşdi. Çikago uniwersitetiniň dosenti Pak Sonýeniň ýolbaşçylygyndaky hünärmenler muny ýokary takyklykdaky GPS hem-de seýsmik stansiýalaryň hakyky wagtda ýazan maglumatlaryny seljerip anykladylar.

Ylmy barlag bu täsin sarsgynyň we süýşüşiň mehanizmini Ýeriň çuňlugyndan gaýdan seýsmik «ýaň» bilen düşündirýär. Esasy sarsgyndan dörän we planetanyň galyň gatlagyny böwsüp, Ýeriň ýadrosyna ýeten güýçli seýsmik tolkunlar ýadronyň serhedinden yzyna serpildi. Sarsgyndan takmynan 13 minut geçenden soň, yzyna gaýdyp gelen bu ägirt uly energiýa sebitiň astyndaky iri tektonik plitalaryň (Ýuwaş umman, Ohotsk we Ýewraziýa plitalarynyň) serhetlerini goşmaça işjeňleşdirdi we olaryň birden bir wagtda ýerini üýtgetmegine getirdi.

Seýsmologiýa ylmynda ozal nazarda tutulmadyk bu täze geosyýasy gurluş seýsmik töwekgelçilikleri we super ýertitremeleriň gaýtalanma ähtimallygyny has takyk hasaplamaga kömek eder. Ýatladyp geçsek, Miýagi prefekturasynyň kenarýakasynda bolan şol taryhi heläkçilik we onuň yzy bilen dörän weýrançylykly sunami «Fukusima-1» AES-inde iri tehnogen betbagtçylyga eltipdi. Bu pajygaly wakada 16 müňe golaý adam wepat bolup, müňlerçe adam henize çenli dereksiz ýiten hasaplanýar.

‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌

Finlýandiýada «Google» kompaniýasynyň maglumat merkezini gurmak üçin tokaýyň çapylmagy eko-şertleri bozup, möjekleriň ilatly ýerlere gelmegine sebäp boldy

Bugün 06:16

Çeşme

Finlýandiýanyň Otanmýaki obasynda we Muhoz şäheriniň golaýynda «Google» kompaniýasynyň täze maglumat merkezlerini gurmak maksady bilen tokaý meýdanlarynyň köp möçberde arassalanmagy ýabany haýwanlaryň tebigy ýaşaýyş gurşawyny bozdy. Finlýandiýanyň Tebigaty goramak birleşiginiň ekologiýa hünärmenleriniň maglumatlaryna görä, Otanmýakide 150 müňe golaý, Muhozda bolsa 250 müň töweregi agaç çapyl typ, 330 gektar tokaý meýdany düýpli arassalandy. Tebigy mekanyndan mahrum bolan möjekleriň ilatly ýerlere çozmagy we gurluşyk meýdançalaryndan akýan hapa suwlaryň local derýalara guýmalaşmagy ýerli ýaşaýjylaryň arasynda uly alada döretdi.

Bu giň göwrümli tokaý arassalamak işleri taslamanyň daşky gurşawa ýetirjek täsirine hökmany baha bermek işleri doly tamamlanmazdan öň bikanun amala aşyryldy. Ýurduň gözegçilik edarasynyň duýduryşyndan soň gurluşyk işleri wagtlaýyn togtadyldy, «Google-yň» Finlýandiýadaky ýolbaşçysy Antti Ýarwinen bolsa bolup geçen ýagdaý üçin resmi taýdan ötünç sorap, kanunçylyk talaplaryny berjaý etmäge taýýardyklaryny bildirdi. Kompaniýa ýetirilen zyýanyň öwezini dolmak üçin 130 gektar meýdana täze agaç nahallaryny oturtmagy wada beren hem bolsa, ekologlar we 93 müňden gowrak gol çeken ýerli ýaşaýjylar muny ýeterlik däl diýip hasaplaýarlar.

Bellenilmeli z zat, bu iki gurluşyk meýdançasy «Google» kompaniýasynyň emeli aň infrastrukturasyny ösdürmäge gönükdirilen, umumy bahasy 13 milliard ýewro deň bolan mega-taslamasynyň bir bölegidir. Finlýandiýanyň hökümeti we Premýer-ministr Petteri Orpo bu iri maýa goýumlary goldan hem bolsalar, tokaýlaryň bikanun çapylmagyny berk condemned etdiler. Häzirki wagtda arzan energiýa we salkyn howa şertleri sebäpli Finlýandiýada maglumat merkezlerini gurmak boýunça 145 sany täze taslama seredilýär, emma bu waka tehnologiýa ägirtleriniň daşky gurşawa ýetirýän täsirine gözegçiligi güýçlendirmegiň zerurdygyny ýene bir gezek subut etdi.

‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌
‌