Oýun sanawy

Ýapon alymlary pişikleriň özboluşly ukybynyň syryny açdylar

17 Mart. 11:16

Çeşme

Ýaponiýanyň Ýamaguti uniwersitetiniň hünärmenleri pişikleriň böküş we düşüş wagtynda deňagramlylygy saklamagynyň mehanizmini öwrendiler. Geçirilen barlaglar bu haýwanlaryň elmydama aýaklarynyň üstüne düşmeginiň syrynyň olaryň oňurgasynyň anatomiýasynda ýatandygyny görkezdi. Ylmy işiň netijeleri halkara derejeli «The Anatomical Record» žurnalynda çap edildi we biologlar tarapyndan ýokary baha berildi.

Ylmy barlaglaryň dowamynda pişikleriň oňurgasynyň döş böleginiň bil bölegine garanyňda has çeýedigi anyklandy. Ýokary tizlikli kameralaryň we ýörite markerleriň kömegi bilen haýwanlaryň howadaky hereketleri yzarlanyldy. Seljermeler pişigiň ýere düşmezden ozal bedenini tapgyrlaýyn aýlaýandygyny görkezdi: ilki bilen has çeýe bolan döş bölümi we öň aýaklar, soňra bolsa bedeniň yzky bölegi aýlanýar.

Bu hadysada oňurganyň bil bölegi durnuklaşdyryjy (stabilizator) wezipesini ýerine ýetirýär. Şeýle gurluş pişige howada çalt we takyk öwrülmäge mümkinçilik berýär. Şol bir wagtyň özünde, göwresiniň öň tarapynyň ýeňil bolmagy haýwanyň öz ugruny çalt üýtgetmegine we aýaklarynyň üstüne ygtybarly gonmagyna ýardam edýär.

Alymlaryň bu açyşy diňe bir biologiýa üçin däl, eýsem robototehnika we lukmançylyk üçin hem uly ähmiýete eýedir. Täze alnan maglumatlar haýwanlaryň oňurga şikeslerini bejermegiň döwrebap usullaryny işläp düzmäge we has çeýe hereket edýän robotlary döretmäge ýardam eder. Bu barlag janly tebigatyň inženerçilik çözgütleriniň tehnologiýalarda ulanylmagy üçin täze gapylary açýar.

















Özbegistanyň Senaty latyn ýazuwyna adamlaryň geçmegini göz öňünde tutýan täze elipbiý taslamasyny tassyklady

10 Sen. 16:31

Çeşme

Özbegistanyň Parlamente degişli Senaty latyn ýazuwyna esaslanýan özbek elipbiýiniň gutarnykly görnüşini kabul etdi. Ýurtda ozal ulanylan 26 harpdan we 3 harp birikmesinden ybarat bolan ulgamyň deregine indi 28 harp we bir apostrof belgisi ulanylar. Täze kanun Özbegistanyň Prezidenti tarapyndan gol çekilenden soňra resmi taýdan güýje girer.

Bu dil özgertmesi umumy türki elipbiý standartyna ýakynlaşmak hem-de harplaryň ýazylyşyny ýeňilleşdirmek maksady bilen amala aşyrylyp, goşa harplaryň deregine «Ş», «Ç», «Ö» we «Ğ» ýaly ýörite simwollar girizildi. Şeýle hem «ng» harp birikmesi elipbiýden aýrylyp, onuň sesi gepleşik dilinde saklanyp galar. Senatyň bellemegine görä, bu ädim özbek diliniň sanly gurşawda we internet torunda giňden ulanylyşyny aňsatlaşdyrar.

Milli ýazuw ulgamyny kämilleşdirmek çäresi raýatlara hem-de döwlet edaralaryna oňat şertleri döretmek bilen tapgyrlaýyn amala aşyrylar. Resmi resminamalar, milli pul birligi hem-de okuw kitaplary haýallatman çalşyrylmazdan, adaty tertipde öz hereketini dowam eder. Raýatlaryň pasportlary we şahsy resminamalary bolsa möhleti tamamlanandan soň täzelener.

Ýatladyp geçsek, Özbegistanda latyn elipbiýine geçmek baradaky ilkinji kararmyza 1993-nji ýylda gol çekilipdi. Häzirki günde ýurtda kirill we latyn ýazuwlary bilelikde ulanylyp gelinýär. Täze tassyklanan reformanyň netijesinde umumy türki dünýäsiniň ýazuw standartlaryna doly geçmek üçin 33 ýyl töweregi wagt gerek boldy.